Reportage

Onvrede over rigide vaccinatieregels: ‘Idioot dat 60- tot 65-jarigen tot AstraZeneca worden gedwongen’

Er heerst onvrede onder 60- tot 65-jarigen over hun positie in de vaccinatiestrategie. Zij worden door de huisarts ingeënt met AstraZeneca, maar wie de uitnodiging niet ontvangt, toevallig op vakantie is of anderszins de vaccinatie misloopt, heeft pech. Bij de GGD’s kunnen zij niet terecht.

Gerard Smits weigerde ingeënt te worden met AstraZeneca vanwege zijn vaatproblemen, maar wil wel graag een ander vaccin. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Gerard Smits weigerde ingeënt te worden met AstraZeneca vanwege zijn vaatproblemen, maar wil wel graag een ander vaccin.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Waar blijft toch de uitnodiging voor mijn eerste vaccinatie, vraagt Wiert Sarolea (60) uit Hattem zich deze week af. Terwijl hij wacht op bericht van de huisarts, zijn mensen jaren jonger dan hij al aan de beurt bij de GGD voor een Pfizer-injectie. Hun tweede prik krijgen ze ook sneller: na zes weken. In het geval van AstraZeneca volgt die na twaalf weken.

Sarolea behoort tot een specifieke vaccinatiegroep, waarvoor andere regels gelden. Bovendien ligt zijn woonplaats in Gelderland, zo’n beetje de laatste provincie waar deze week nog zestigers hun eerste prik krijgen. Mensen die geboren zijn tussen 1956 en 1960 worden als enigen ingeënt door de huisarts. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) heeft dit eerder zo bedacht met als doel de zestigplussers sneller te vaccineren, omdat zij een hoger risico lopen door corona.

Terwijl de GGD’s sinds eind januari vanaf de oudste negentigers naar steeds jongere groepen prikken, begonnen de huisartsen midden februari al met de 60- tot 65-jarigen. Zij gebruiken het AstraZeneca-vaccin, dat gewoon in de koelkast kan worden bewaard. Dit vaccin kwam echter onder vuur te liggen vanwege de zeldzame mogelijke bijwerking van trombose in combinatie met een laag aantal bloedplaatjes, die met name voorkomt onder jongere vrouwen. Het feit dat 60- tot 65-jarigen geen afspraak kunnen maken bij de GGD om te worden ingeënt met een ander vaccin, leidt tot onvrede binnen deze groep.

In de zenuwen

Gerard Smits (62) uit Zoetermeer spreekt zelfs van ‘leeftijdsdiscriminatie’. Door vaatproblemen mist hij zijn rechterbeen en wil daarom een ander vaccin dan AstraZeneca, maar hij krijgt het niet voor elkaar. ‘Was ik in 1964 geboren, dan was er geen vuiltje aan de lucht geweest’, zegt hij. ‘Dan had ik Pfizer gekregen en had ik niet in de zenuwen hoeven zitten over de eventuele bijwerkingen.’

Ook Margrietha Kok (64), zelf bedrijfsarts, wil het vaccin van AstraZeneca niet. ‘Idioot dat alleen mijn leeftijdsgroep hiertoe wordt gedwongen.’ Ook zij belde vruchteloos met onder meer de GGD en het RIVM voor een Pfizer-prik. Van meer leeftijdgenoten hoort ze dat die zich vanwege het voorgeschreven vaccin niet hebben laten vaccineren.

Het RIVM beschikt niet over vaccinatiedata van juist deze leeftijdsgroep, omdat veel huisartsen die nog niet hebben doorgegeven. Wel meldde een aantal huisartsen al een veel lagere opkomst dan verwacht. Mogelijk ligt dus de vaccinatiegraad onder 60- tot 65-jarigen lager dan bij groepen die al aan de beurt zijn voor andere vaccins.

Buiten de boot

Bovendien is er nog een beperkende factor. Bij de GGD plan je zelf je vaccinatiemoment, bij de huisartsen niet. Zij nodigen hun patiënten uit voor een vaccinatieronde op een door hen vastgesteld tijdstip. Wie die ronde mist, loopt het risico buiten de boot te vallen.

Bijvoorbeeld als iemand de uitnodigingsbrief niet heeft ontvangen. ‘Dat is mijn 62-jarige moeder gebeurd’, vertelt haar zoon, El Mamoun Loukili. In april belde hij de Utrechtse huisarts om te vragen wanneer zijn moeder haar vaccinatie kon krijgen. ‘De huisarts zei dat zij was uitgenodigd en dat haar vaccinatieperiode al voorbij was. Maar mijn moeder heeft die brief nooit ontvangen.’

Vervolgens zette de huisarts deze vrouw op de ‘grieppriklijst’ van personen met een medische indicatie die door de GGD worden gevaccineerd. Maar ook met die uitnodigingsbrief op zak weigerde de GGD haar te vaccineren, omdat ze tussen 1956 en 1960 is geboren. Loukili maakt zich zorgen. ‘Mijn moeder heeft diabetes en is nu buiten haar schuld onbeschermd. Je komt niet door het systeem heen.’

Extra ronde

‘Deze mevrouw stond op de lijst van uitgenodigde patiënten. Mogelijk is de brief niet aangekomen’, zegt huisarts Carin de Kok. Zij heeft net besloten toch nog een extra vaccinatieronde in te lassen. Voor de moeder van Loukili, en voor twee patiënten die tijdens de prikronde in het ziekenhuis lagen. ‘Dit geeft wel spillage van overgebleven vaccins, en de tweede ronde valt in de zomervakantie.’

Meer 60- tot 65-jarigen klagen over de starheid van het systeem. ‘Je bent de klos als je de prikronde van de huisarts mist’, zegt ook Femmy ten Cate (64). Met haar man hadden ze al een reis geboekt voor familiebezoek in Griekenland voor ze de vaccinatie-uitnodiging van haar huisarts had ontvangen. De datum van de tweede prik bleek in de periode te vallen van het weerzien met hun familie na meer dan een jaar. Schuiven met de prikdata bleek niet mogelijk. Ten Cate: ‘Ik heb er toen voor gekozen de reisduur flink te verkorten, zo belangrijk vind ik die tweede prik. Op mijn leeftijd wil je niet onbeschermd zijn.’

Veel anderen hadden in haar plaats niet voor de prik gekozen, denkt zij. ‘Als het grotere belang is dat zo veel mogelijk mensen zich laten vaccineren, kun je toch iets flexibeler zijn?’

‘Veegrondes’

Huisarts Jaap-Ronald Blom uit Hattem, bestuurslid van huisartsenvereniging LHV, begrijpt de onvrede onder deze leeftijdsgroep. ‘Terecht dat zij het systeem rigide noemen. Maar drukbezette huisartsen kunnen niet flexibeler zijn met de vaccinatiedata.’

Ook snapt hij dat deze groep de GGDwil als ‘achtervang’. Maar hij begrijpt ook waarom zij niet zelf een vaccin mogen kiezen. ‘Als zij ook naar de GGD mogen, komen er veel minder naar de huisarts voor een AstraZeneca-prik. In een pandemie moeten de schaarse vaccins optimaal worden benut. Huisartsen voeren daarin het overheidsbeleid uit.’

Ook de woordvoerder van minister De Jonge bevestigt dat deze leeftijdsgroep bij de huisarts moet zijn voor vaccinatie. Voor degenen voor wie het om wat voor reden ook niet is gelukt een prik te halen, komen er op een later te bepalen tijdstip zogeheten ‘veegrondes’.

Huisarts Blom uit Hattem heeft inmiddels de laatste vaccinatie-uitnodigingen verstuurd. Vrijdag kunnen zijn patiënten van begin zestig de prik krijgen. ‘Fijn, eindelijk’, zegt patiënt Wiert Sarolea.

Meer over