Ontworteling en verval van een geslacht pioniers

In een goede openingszin ligt de essentie van het boek besloten. De perverse werkelijkheid van Orwells 1984 wordt bijvoorbeeld fraai gevangen in: 'Het was een heldere koude dag in april en de klokken sloegen dertien.' Hetzelfde geldt voor Rushdie's magische epos over migratie en transformatie The Satanic Verses: ''Voor je...

Ook Ansichten (Postcards) van E. Annie Proulx opent met zo'n treffende zin: 'Nog voor hij opstond, besefte hij dat hij weg moest.' Deze woorden verwijzen naar Loyal Blood, zoon uit een boerenfamilie in Vermont. In een vlaag van redeloos geweld heeft hij zojuist zijn verloofde, Billy, verkracht en vermoord, en hoewel hij tot dat moment nooit verder heeft gedacht dan de boerderij, beseft hij dat van nu af aan alles anders zal zijn. Het wordt het begin van een levenslange zwerftocht van staat naar staat en van baantje naar baantje, die meer dan veertig jaar (en vierhonderd pagina's) duurt.

Op het moment dat Loyal de boerderij verlaat, najaar 1944, is het bedrijf al nauwelijks rendabel, daarna helemaal niet meer. Vader Mink is een boer van de oude stempel die weigert zich in te laten met nieuwerwetsigheden als kunstmatige inseminatie en die aan zijn vertrouwde, lokale Jersey-koeien de voorkeur geeft boven de veel produktievere Holsteins. Loyals broer Dub mist een arm, als gevolg van een ongeluk toen hij op een rijdende trein probeerde te springen en is dus geen volwaardige kracht. Moeder Jewell en dochter Mernelle weigeren in de stal te werken ('De stal is mannenwerk') en geld voor een huurkracht is er niet.

Doordat Mink en Dub het melkwerk samen niet aankunnen, wordt de veestapel systematisch uitgedund, waarbij het vlees niet eens wordt verkocht, maar de koeiekadavers op het veld blijven liggen. Al vanaf de eerste hoofdstukken is het duidelijk dat het bedrijf gaandeweg steeds verder in verval zal raken en dat er een drama op de loer ligt.

Dat dient zich aan als het water de Bloods zozeer naar de lippen is gestegen dat Mink en Dub de stal in brand steken om tweeduizend dollar aan verzekeringsgeld op te strijken. Maar het feit dat ze niet één koe op tijd naar buiten hebben kunnen krijgen, wekt argwaan en uiteindelijk belanden Mink en Dub in de gevangenis. Mink, die niet kan leven met de schande, pleegt zelfmoord. Dub keert na zijn gevangenisstraf niet terug naar de boerderij, maar gaat zijn geluk elders beproeven en Jewel wordt gedwongen het grootste deel van haar bezittingen te verkopen.

Terwijl haar de noodzaak tot verkoop duidelijk wordt gemaakt, jammert Jewel dat de boerderij sinds de dagen van de revolutie in handen van de familie is geweest. Met deze formulering onderstreept Proulx nog eens dat haar boek meer wil zijn dan een portret van de teloorgang van een boerengezin. De Bloods zijn de archteypische Amerikanen die leven van en voor het land, maar voor wie in het naoorlogse tijdperk geen plaats meer is.

Ansichten is te lezen als een klaagzang op het verdwijnen van de oorspronkelijke Amerikaanse idealen en herinnert aan klassieke romans als An American Tragedy van Theodore Dreiser en U.S.A. van John Dos Passos. Dat laatste boek schetst de veelal dolende gangen van Amerikanen, op weg naar elders, op zoek naar een beter lot. U.S.A. begint en eindigt met het portret van een jongeman die rusteloos van plek naar plek gaat: 'Eén bed is niet genoeg, één baan is niet genoeg, één leven is niet genoeg.'

Het zou een adequate omschrijving zijn van het bestaan van Loyal Blood, wiens naam wel bijzonder ironisch is gekozen. Loyal houdt zijn familie op de hoogte via ansichtkaarten, die telkens vanuit andere oorden worden verstuurd. Hij gaat aan de slag als boer, fabrieksarbeider, goudzoeker, fossielengraver, uraniumvorser en pelsjager, maar vindt in geen enkel beroep rust en vrede. Zelf is hij voor zijn familie onbereikbaar, zodat hij zelfs in 1988, 36 jaar na de dood van zijn vader, nog kaarten schrijft, gericht aan Mr. en Mrs. Blood. Loyals kaarten zijn, net als andere correspondentie van de Bloods, in het boek afgedrukt, compleet met de soms bijna onleesbare handschriften. Dit stelt Proulx in de gelegenheid om op soms zeer verrassende wijze bepaalde gebeurtenissen aan de lezer te presenteren.

Ansichten is een roman over ontworteling en verval. De Bloods zijn de laatste nazaten van een geslacht van pioniers die hun boerderij en daarmee hun connectie met het land kwijtraken. Dat noch Loyal, noch Dub, noch Mernelle nageslacht krijgt is typerend. Ansichten is een Amerikaanse tragedie. Om met Dos Passos te spreken: 'We zijn verslagen, Amerika.'

E. Annie Proulx: Ansichten. Uit het Engels vertaald door Regina Willemse. De Geus, ¿ 49,90.

Meer over