profielwopke hoekstra

Ontspannen, toegankelijk en geïnteresseerd, maar nu zit Wopke Hoekstra met de hete aardappel

Hij is dan toch de lijsttrekker van het CDA geworden. De gedroomde kandidaat, al vond hij dat zelf niet. Wie is Wopke Hoekstra? Juist dat relaxte is zijn succesfactor.

Wopke Hoekstra wordt zaterdag op het partijbureau gepresenteerd als nieuwe lijsttrekker van het CDA. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Wopke Hoekstra wordt zaterdag op het partijbureau gepresenteerd als nieuwe lijsttrekker van het CDA.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hij zag zichzelf geen straatcampagne voeren en zaaltjes afgaan. Hij zag zichzelf ook niet als lid van de Tweede Kamer. Niet omdat het hem te min is, maar omdat dat andere vaardigheden vergt. Wie op de kandidatenlijst staat, moet dat ook ambiëren.

Ooit stemde Wopke Bastiaan Hoekstra (45) op een bewindspersoon die na de verkiezingen voor het Kamerlidmaatschap bedankte en uit de politiek vertrok. Dat vindt hij kiezersbedrog en vaandelvlucht. Als dat niet past, dan ook niet op de kandidatenlijst. Ook niet als lijstduwer.

Daarom bedankte Hoekstra in juni voor het CDA-lijsttrekkerschap en een plek op de kandidatenlijst. Hij was tot dit zelfinzicht gekomen na beraad met zijn vriendin en moeder van hun vier kinderen Liselot.

Een halfjaar later is hij lijsttrekker en dus kandidaat-Kamerlid. Alweer na huiselijk beraad. Dat doet het goed bij het CDA en daarbuiten. Daarmee gaat een zucht van verlichting door het CDA. Hoekstra geldt daar al lang als gedroomde lijsttrekker. Bij opiniepeilingen doet de minister van Financiën het uitstekend.

Nu zit Hoekstra ogenschijnlijk met de hete aardappel, de rol waar hij eerder weloverwogen voor bedankte. Maar dat is ook illustratief voor zijn ambitie. Zijn ziel en zaligheid is niet afhankelijk van politiek succes. Juist dat relaxte is een succesfactor. Tot drie keer toe brak Hoekstra een carrière af waar menigeen met monomane ambitie voor getekend zou hebben.

De kiem ligt in zijn achtergrond. Zijn vader was hoogleraar interne geneeskunde, zijn moeder pedagoog op instituut Bartiméus voor blinden en slechtzienden. De een remonstrants, de ander vrijzinnig protestants. In zwaar christelijke kring hebben die twee denominaties de reputatie als lichtste voordat je niet meer gelooft. Tegelijkertijd geven die hem wel de moraal mee iets voor de maatschappij te moeten te betekenen, niet alleen aan eigen carrière en welzijn te denken.

Matig drinken en veel sporten

Vanuit Zeist fietst Hoekstra dagelijks 10 kilometer naar het gymnasium in Utrecht. Daarna studeert hij rechten en twee jaar geschiedenis in Leiden. Hem lukt wat weinigen gegeven is: actief lid zijn van een studentencorps (Minerva) én op tijd zijn tentamens halen. Het recept: matig drinken en veel sporten. Hij werkt in een disco achter de bar maar dansen is aan hem niet besteed, vertelt hij met een relativerende schaterlach.

De studentenjaren vormen hem. In zijn tweede jaar sterft zijn moeder aan de gevolgen van kanker. Ze is 48 jaar. ‘Tijd is er niet om te vermorsen, het kan opeens afgelopen zijn’, zegt hij daarover later in het AD. In zijn tijd als praeses van Minerva wordt een eerstejaars studente vermoord en moet hij de emoties bij de nabestaanden en in het corps in goede banen leiden. Wat hem lukt door alle aandacht geven aan haar ouders en huisgenoten.

Veel later, als hij als minister bij het praatprogramma Pauw aanschuift, is hij vooraf één en al oor voor een andere gast: een vader die zijn dochter verloor bij de tramaanslag in Utrecht. De regisseur verhaalt op internet hoe hij bij de man hurkt en minutenlang een indringend gesprek voert. ‘Dit was oprechte belangstelling in anderen, niet als de camera’s draaien maar daarbuiten.’

Shell

Na zijn studie begint Hoekstra in 2002 bij Shell en hopt hij heen en weer tussen Hamburg, Berlijn en Rotterdam - een startpositie voor een potentiële carrière. Dit is de eerste keer dat Hoekstra die afbreekt. Na drie jaar stapt hij op om een bedrijfseconomische opleiding bij Insead in Parijs te volgen. Die verschaft hem toegang tot adviesbureau McKinsey waar hij het in een paar jaar tot partner schopt.

Ondertussen kriebelt het. Terwijl hij bij McKinsey werkt, wordt Hoekstra in Amsterdam actief in het CDA. Als redacteur van het partijblad interviewt hij een reeks oudgedienden en laaft zich aan hun kennis en inzichten. Een netwerk is geweven. Hij komt in 2011 voor het CDA in de Eerste Kamer. Dat is ook een soort opfriscursus recht, meldt hij later in een gesprek met de Universiteit Leiden: ‘Ik heb met rechten niets gedaan totdat ik na mijn carrière in het bedrijfsleven op mijn 35ste in de Eerste Kamer kwam. Toen moest ik ineens wetteksten lezen.’ Het is ook een weerzien met oude leermeesters uit Leiden: van Ankie Broekers-Knol (VVD) had hij les gehad en bij Hans Franken (CDA) was hij student-assistent.

De bijbaan mag van McKinsey omdat het een politieke positie in de luwte zou zijn. Dat wordt al snel anders als het kabinet Rutte II van VVD en PvdA op zoek moet naar een meerderheid in de Eerste Kamer voor de versobering van het pensioensparen. Daarbij is de hoop gevestigd op Hoekstra als financieel woordvoerder. Maar hij vertikt het om het kabinet aan een meerderheid te helpen. D66, SGP en ChristenUnie worden dan de vaste gedogers van het kabinet.

Hoekstra heeft zich in de kijker gespeeld. Al is hij geen financieel whizzkid, hij houdt zich als financieel woordvoerder staande in het debat. Uit die jaren kent hij Pieter Omtzigt, die dezelfde rol in de Tweede Kamer had. Hij valt op door twee keer afwijkend te stemmen. Als enige CDA’er is hij in de senaat voor het homohuwelijk en voor het afschaffen van de weigerambtenaar, die het homohuwelijk niet wil sluiten. ‘Levensbeschouwelijk links, economisch rechts’, heet dat in de partij. Het vormt geen obstakel om in 2015 als nummer drie terug te komen in de Eerste Kamer.

Wopke Hoekstra, minister van Financiën, en Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, staan de pers te woord bij het ministerie van Algemene Zaken na afloop van de wekelijkse ministerraad. Beeld ANP
Wopke Hoekstra, minister van Financiën, en Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, staan de pers te woord bij het ministerie van Algemene Zaken na afloop van de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Alice in Wonderland

Hoekstra stelt zich in die jaren tegenover de buitenwereld op als een Alice in Wonderland. Hij is een van de meest toegankelijke senatoren, is altijd bereikbaar en drinkt eindeloos koffie met journalisten. Ook dan komt hij oprecht nieuwsgierig en verwonderd over, op zoek naar wat hen drijft, hoe zij tegen de gang van zaken aankijken. Zelf stelt hij zich ook openhartig op. Zo vertelt hij voor het donorregistratiesysteem te zijn dat Pia Dijkstra van D66 voorstelt.

In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 is Hoekstra in het CDA de coming man. Hij gaat het verkiezingsprogramma schrijven, een ministerspost lonkt. In de bibliotheek van de Eerste Kamer zit hij, als hij op dinsdag niet hoeft mee te vergaderen, dagen over dat programma te praten en eraan te schaven. Tot het noodlot toeslaat. Zijn jongste zoon, dan net een jaar oud, blijkt een zeldzame vorm van leverkanker te hebben. Hij zet alle partijactiviteiten op een laag pitje, zoon en gezin gaan voor.

Die crisis is bezworen, de ziekte van zijn onder controle, als bij de kabinetsformatie de ministersposten worden verdeeld. Hoekstra denkt over Defensie, maar anderen houden hem voor dat Financiën de beste plek is. Dat is de centrale plek in het kabinet, na minister-president. Ook als meester in de rechten kun je het bijna niet fout doen: als het economisch goed gaat, is iedereen tevreden en als het tegenzit, wil Nederland een strenge bewaker van de schatkist. Voor de tweede keer geeft Hoekstra een carrière op, nu bij McKinsey, om de politiek in te gaan.

Met zijn flair, ontspannen houding en sociale intelligentie wordt Hoekstra in de peilingen een succesvolle minister. Het zijn de ‘kleine’ dingen waar hij trots op is, zoals, indachtig zijn zoon, de regel dat ex-kankerpatiënten na tien jaar verzekeringen kunnen afsluiten tegen normale voorwaarden en niet langer als extra risicovol worden gezien. De problemen bij de Belastingdienst worden de staatssecretarissen aangewreven en stralen niet op hem af. Als hij zich in de Tweede Kamer moet verantwoorden over de toeslagenaffaire, verschijnt hij grondig geprepareerd met twaalf mapjes met voorbereide antwoorden. En hij komt ermee weg.

Twijfel

Hoezeer Hoekstra twijfelt over het lijsttrekkerschap, blijkt uit een tv-portret van hem en Liselot thuis door Ivo Niehe. Het portret is deels opgenomen vóór de corona-uitbraak en deels kort voor de uitzending in oktober. Juist dat eerste deel wekt onmiskenbaar de indruk van een lijsttrekkersportret.

Na rijp beraad besluit Hoekstra voor de derde keer tot een carrièrewending. In juni laat hij weten niet beschikbaar te zijn. Het dagelijkse politieke handwerk in de partij, de strijd met Rutte – het zijn zijn dingen niet. Er zijn anderen met een tomeloze ambitie die hij ontbeert. Maar dan geeft de gekozen lijsttrekker Hugo de Jonge het op. Een indringend beroep op Hoekstra’s plichtsbesef om de partij uit deze crisis te loodsen doet de rest.

Lees ook

Wopke Hoekstra moet verdeeld CDA uit slop trekken
Wopke Hoekstra wordt de nieuwe lijsttrekker van het CDA. Na zijn eerdere weigering moet de minister van Financiën nu de rust binnen de diep verdeelde partij zien te herstellen.

Meer over