Ontregeld

WETENSCHAP en technologie bepalen steeds meer onze toekomst. Maar het zou me verbazen als het woord 'wetenschap' al is gevallen tijdens de gesprekken over het regeerakkoord....

CDA en VVD pleiten voor meer fundamenteel onderzoek en meer kansen voor jonge onderzoekers. Op zichzelf sympathieke voorstellen, ware het niet dat ze de problemen moeten oplossen die het overheidsbeleid zelf heeft veroorzaakt.

Niet zo lang geleden immers, werd de wetenschap door dezelfde politiek gedwongen uit haar vermeende ivoren torens te komen om maatschappelijk relevant onderzoek te doen. Samenwerking met de industrie moest er komen en dat beleid werd met allerlei subsidieregelingen opgetuigd. Gelijktijdig werd er stevig bezuinigd met als gevolg veel minder geld voor jonge wetenschappers, die alleen nog voor minimale salarissen werden aangenomen.

De tol voor dat beleid wordt thans betaald. Voor zuiver wetenschappelijk onderzoek is nog nauwelijks ruimte en het wordt steeds moeilijker vacatures in het wetenschappelijk onderzoek op te vullen. Extra geld zeggen CDA en VVD trouwens niet toe. Hun nieuwe beleid op wetenschappelijk gebied moet worden gefinancierd met een herverdeling van fondsen. Alweer een sigaar uit eigen doos.

De wetenschap heeft aan directe steun weinig te verwachten van de beoogde nieuwe regeringscombinatie. Toch kan het nieuwe kabinet veel betekenen voor het onderzoek als het de aangekondigde deregulering en inperking van de bureaucratie doorzet. Dat is vooral een thema van de LPF, maar ook de VVD maakt zich in haar verkiezingsprogramma sterk voor een beperking van de papierwinkel.

Dat wordt hoog tijd. Voor sommige experimenten zijn tegenwoordig vijf verschillende vergunningen of uitgebreide schriftelijke meldingen nodig. Soms kost het invullen van de formulieren veel meer tijd dan het eigenlijke onderzoek. Op het gebied van onderzoek met proefdieren is de bureaucratie zo toegenomen dat de Universiteit Utrecht een functionaris gaat aanstellen met als enige taak onderzoekers wegwijs te maken in alle regeltjes.

Regels die van vier verschillende ministeries komen, niet op elkaar zijn afgestemd en soms het begrip te boven gaan. Als voorbeeld de meest absurde maatregel die de afgelopen jaren is verzonnen: het welzijnsdagboek dat de onderzoekers geacht worden bij te houden.

Als het gaat om grote proefdieren, die maar in kleine aantallen worden gebruikt, zoals varkens of geiten, is zo'n dagboek nog wel bij te houden. Maar de meeste instellingen hebben duizenden muizen. Die zitten met zijn tienen in een kooi en zijn bovendien niet individueel herkenbaar. Van die dieren dagelijks noteren hoe het met ze gaat, leidt tot een geweldige administratie waar de muizen geen steek beter van worden.

De verplichting om een welzijnsdagboek bij te houden is op een typische manier tot stand gekomen. Het is opgelegd door de Keuringsdienst van Waren, waaraan de overheid de controle op naleving van de proefdieren-wetgeving tegenwoordig heeft opgedragen. Die keuringsdienst mag bovendien boetes opleggen wanneer de regels worden overtreden.

In ieder beschaafd land bestaat al eeuwen een scheiding van machten. Maar de Keuringdienst is tegelijkertijd wetgever, controleur en rechter. Die verwatering van de scheiding van bevoegdheden is trouwens in andere delen van de overheid zichtbaar, zoals op het gebied van volksgezondheid en milieu, met steeds als gevolg een ongecontroleerd uitdijende en overbodige regelzucht.

Het nieuwe kabinet kan een boel bureaucratie voorkomen als het de verschillende inspecties dwingt zich slechts tot toezicht te beperken. En wanneer bovendien eindelijk de ministeries worden gedwongen hun regels op elkaar af te stemmen, zal niet alleen de wetenschap dankbaar blijken.

Meer over