Onthouden

IN DE zestiende eeuw geloofden ze dat mensenvet een afdoende medicijn was tegen de ergste kwalen...

Zo kon het gebeuren dat inwoners van Den Briel zich op 9 juli 1572 verzamelden in een oude turfloods, waar de nacht tevoren zeventien uit Gorkum afkomstige priesters en twee lekenbroeders aan balken en binten waren opgehangen. Er hingen een paar goedgevulde exemparen tussen - patertje goedleven, tenslotte - en in de vetste lijken werd door de papenvreters gretig het mes gezet, tot de doden er uitzagen als opengesneden slachtdieren aan een vleeshaak. Volgens Estius, die de lotgevallen van de martelaren in 1603 te boek stelde, lag het vet in de dagen daarna tot in Gorkum te koop. Met de naam van de drager op een bijgevoegd kaartje.

Hoe wreed zijn de Serviërs?

Je kunt zeggen dat ze vier eeuwen bij ons achterliggen. Hier worden andersdenkenden al heel lang niet meer gefolterd en opgehangen, laat staan opengesneden, en Lumey, de Milosevic van de vroege Tachtigjarige Oorlog, werd door de Staten van Holland misschien niet voor een Haags tribunaal gedaagd, maar wel meteen ontslagen.

Je kunt ook zeggen dat ze zich gebeurtenissen van vier en meer eeuwen geleden nou eenmaal nog altijd herinneren, maar dat is natuurlijk ook een vorm van gemankeerde beschaving: het kenmerk van beschaafde volkeren is dat ze sommige dingen na een poosje zijn vergeten. Waarom zou je in godsnaam de Slag van het Merelveld uit 1389 moeten onthouden, als je hem ook nog hebt verloren?

Nationale geheugens zijn bijna altijd een ramp, dat wil zeggen: als het verleden te lang in de volksgenen blijft zitten.

Maar hoe lang?

Een Nederlands Kamerlid dat denkt dat Mendoza een Italiaan was tegen wie prins Maurits in 754 in Dokkum de Slag bij Nieuwpoort won, is geëxcuseerd, en volgens mijn definitie zelfs geciviliseerd: vergeters zijn vergevers.

Maar wee z'n gebeente als hem straks op de avond van 4 mei wordt gevraagd waarom we twee minuten stil moeten zijn, en hij begint te stotteren omdat het hem is ontschoten.

Misschien vooral daarom bekruipt me steeds een gevoel van ernstig onbehagen als ik de Serviërs hoor schelden tegen Amerika en zijn bondgenoten. Je zou willen dat ze met hun onuitwisbare memorie voor veertiende-eeuwse nederlagen in Kosovo 'vuile rot-Turken' zouden scanderen - Turkije is per slot ook lid van de NAVO. Maar ze scanderen dat Clinton de nieuwe Hitler is, en onze jongens van de F-16 noemen ze fascisten, en om de een of andere vervelende reden heb je het idee dat dat mag, want zij krijgen elke nacht die vliegtuigen en die kruisraketten op hun kop, en waarmee zouden ze het anders zo gauw moeten vergelijken? Bovendien: drie jaar lang hebben ze toen een door ons allemaal bewierookte guerrilla gevoerd tegen Duitse grondtroepen.

Dus je moet er elke keer weer snel het beeld van de Kosovaarse martelaren bij denken, en godzijdank levert het Journaal dat telkens, inclusief het nieuws dat nu ook Arkan in Pristina is gesignaleerd, een uit onze eigen Bijlmerbajes ontsnapte roofovervaller.

Het helpt een beetje - en als ik die weldoorvoede varkenskop van Milosevic in het nieuws voorbij zie komen, moet ik zelfs wel eens bloeddorstig aan de Hollandse vetkopers van 1572 denken.

Toch blijft het een onaangenaam idee dat ze zich in Belgrado de bommen van nu vermoedelijk nog blijven herinneren tot 2599, terwijl wij de veertig of vijftig oorlogen van daarna dan alweer zijn vergeten.

Meer over