Nieuws

Ontbreken lijst lokaal personeel bij Defensie bemoeilijkt evacuatie vanuit Kabul

Anders dan bijvoorbeeld de Duitsers en de Britten hielden de Nederlanders niet bij welke Afghanen er werden ingehuurd. ‘Onbegrijpelijk’, klinkt het woensdag tijdens briefings in de Tweede Kamer.

Met een volgepakt toestel halen de Britten mensen weg uit Kabul. De Britten maar bijvoorbeeld ook de Duitsers hadden de registratie van lokale mensen die voor hun troepen in Afghanistan werkten veel beter op orde dan de Nederlanders.  Beeld Brunopress
Met een volgepakt toestel halen de Britten mensen weg uit Kabul. De Britten maar bijvoorbeeld ook de Duitsers hadden de registratie van lokale mensen die voor hun troepen in Afghanistan werkten veel beter op orde dan de Nederlanders.Beeld Brunopress

Defensie heeft behalve de lijst van 273 tolkenpassen die werden uitgegeven in Uruzgan tussen 2006 en 2010 geen administratie van voormalig personeel tijdens de 19 jaar durende aanwezigheid in Afghanistan. Nu deze mensen in beginsel onder de regeling voor tolken vallen, bemoeilijkt dat hun evacuatie.

Wel heeft Defensie sinds de Tweede Kamer vorige week de motie-Belhaj aannam een meldpunt geopend. Militairen en veteranen worden opgeroepen schrijnende gevallen aan te dragen van mensen die vanwege hun werk voor Nederland nu gevaar lopen. ‘Bij de beoordeling of iemand voor ons heeft gewerkt, helpt een dienstcontract wel, maar het is niet noodzakelijk’, zegt een woordvoerder. Foto’s of identificatie door een (oud-)militair worden ook geaccepteerd.

Defensie zegt nu te onderzoeken ‘of er meer vergelijkbare contractvormen als bij de tolkenpassen zijn geweest’. De meeste lokale werknemers stonden volgens Defensie overigens onder contract van andere landen of instellingen (zoals de Navo) waarmee Nederland samenwerkte, of van onderaannemers.

‘Kostbare tijd verloren’

Het Tweede Kamerlid Kati Piri (PvdA) noemt het ‘onbegrijpelijk’ dat Defensie ‘al die jaren in Afghanistan niet heeft bijgehouden wie zij lokaal in dienst hadden. Zij beschikten wel over een arbeidscontract, maar staan nergens geregistreerd. Hierdoor is kostbare tijd verloren gegaan bij het identificeren van mensen die recht hebben op evacuatie.’

Sara de Jong, een expert op dit terrein die als politicoloog verbonden is aan de Universiteit van York, zei woensdag in de Tweede Kamer dat Nederland op een paar gebieden echt een uitzondering vormt in vergelijking met andere westerse landen. ‘Nederland nam helaas tot vorige week een uitzonderingspositie in door zich alleen op de (militaire, red.) tolken te richten en niet op andere lokale medewerkers. Maar uitzonderlijk is ook dat de registratie zo slecht bleek te zijn’.

In Duitsland is wel over de Ortskräfte nagedacht, en in het Verenigd Koninkrijk over de locally engaged civilians. Volgens De Jong heeft personeel dat is ingehuurd door de Britse troepen een registratienummer dat bekend is bij de Labour Support Unit. Sinds de Britten hun beleid deze zomer versoepelden, was het dus voor Afghaans personeel dat onder die regeling viel veel makkelijker zichzelf te identificeren als persoon die geëvacueerd moest worden.

In briefings die de Tweede Kamer woensdag kreeg, werd bevestigd dat hoewel in Kabul en Den Haag rond de klok wordt gewerkt aan het evacueren van Nederlanders en Afghaans personeel, op beide plekken twijfels bestaan of de capaciteit voldoende is. Ondertussen versterken de Taliban hun greep op de toegang tot het vliegveld en overweegt Nederland niet langer om met helikopters de evacuatie uit de stad te bespoedigen.

Chaotische omstandigheden

Het einde van de evacuatie – en het moment waarop de diplomaten en militairen zich zelf moeten terugtrekken – begint rap te naderen. Twee bij de evacuatie betrokken kolonels en de plaatsvervangend secretaris-generaal van Buitenlandse Zaken Carola van Rijnsoever benadrukten dat door de eigen mensen hard gewerkt wordt in chaotische omstandigheden. Tevens is duidelijk dat het raam waardoor mensen nog kunnen vertrekken kort open heeft gestaan, moeilijk bereikbaar blijft, en binnenkort waarschijnlijk zal sluiten.

Bij alle lof die de betrokken departementen kregen toegezwaaid van Kamerleden voor hun inzet – ook voor de bijvoorbeeld ‘tientallen vrijwilligers’ op Buitenlandse Zaken die helpen bij het samenstellen van evacuatielijsten – was er woensdag ook kritiek van experts. Die zijn van buitenaf net zo hard bezig met het samenstellen van ‘correcte’ dossiers en evacuatielijsten en het via WhatsAppgroepen vanuit Nederland begeleiden van groepen mensen naar de juiste plek op het vliegveld. Anne-Marie Snels, oud-voorzitter van de militaire vakbond AFMP: ‘We hebben met vrijwilligers veel mensen door het systeem gejaagd, maar vraag niet hoe!’

Kolonel Andrew Houwman van het Special Operations Command en Van Rijnsoever schetsten hoe de afgelopen week gaandeweg een werkwijze tot stand kwam waardoor ‘mensen beheersbaar binnen gelaten konden worden door de veiligheidsringen’ om het vliegveld. Om te onderstrepen hoe moeilijk de omstandigheden zijn, zei Van Rijnsoever dat er aan de poort van het vliegveld ‘geen goed internet’ is, waardoor lijsten met mensen die binnen mogen komen dus via usb-stickjes worden doorgegeven aan de militairen die uit de menigte de juiste evacués moeten pikken.

Weggestuurd na helletocht

Dat dit vaak misgaat, is de afgelopen dagen onderstreept in talloze verhalen van mislukte pogingen binnen te komen. Daarbij gebeuren ook ongelukken, zoals die mensen die op de lijst staan en binnen mógen komen, maar nadat ze de helletocht volbracht hebben en op het vliegveld zijn, tóch weer buiten de poort worden gezet omdat de spelling van hun naam op hun Afghaanse identiteitskaart niet overeenkomt met de spelling van hun naam op de evacuatielijst.

Los daarvan wordt de situatie steeds gecompliceerder. Volgens kolonel Houwman zijn de Taliban ‘steeds selectiever in hoeveel mensen van welke categorie zij doorlaten’. Uiteraard wordt er nagedacht over scenario’s na de einddatum van 31 augustus, zei hij, ‘maar we moeten beseffen dat de situatie vooral in handen is van de Taliban’. Buitenlandse Zaken onderzoekt momenteel, samen met bevriende landen, om de vele mensen die niet tijdig geëvacueerd kunnen worden ook na die datum nog bij te staan.

In een rondetafelgesprek met vier door de Kamer uitgenodigde experts gaf journalist en aan de Parijse universiteit Sciences Po verbonden onderzoeker Bette Dam het advies om ‘in Europees verband’ met de Taliban te praten – en hen niet te vroeg te veroordelen. Hoewel de Verenigde Staten 20 jaar lang ‘de verkeerde mensen doodden en er dus alle reden is dat daar een fundamentalistisch regime aan de macht komt’, is dat nu niet het geval, zei Dam. ‘Dit is een Afghaanse nationale orthodoxe beweging die met ons wil praten.’

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over