Nieuws

Onrust bij politie over burgerwaarnemers bij preventief fouilleren: ‘Vertrouwt burgemeester Halsema ons niet?’

Bij de politie in Amsterdam is onrust ontstaan over het plan dat burgerwaarnemers mogen meekijken bij een proef om gerichte wapencontroles uit te voeren in bepaalde wijken.

Een politieagent fouilleert een man. Beeld ANP
Een politieagent fouilleert een man.Beeld ANP

Na een oproep van de burgemeester, onder meer op Instagram, meldden zich deze week 150 Amsterdammers voor de proef die in september begint. ‘We krijgen veel boze reacties binnen’, zegt Gerrit van de Kamp van politievakbond ACP. ‘Collega’s zijn zeer verontwaardigd en hebben het idee dat de burgemeester hen niet vertrouwt.’

De proef komt voort uit een al jaren voortslepend debat in Amsterdam. De politie wil graag preventief kunnen fouilleren om zo het wapengeweld in de stad aan te pakken. De gemeenteraad is daar zeer kritisch op, omdat de gerichte controles zouden kunnen leiden tot etnisch profileren en stigmatisering van bepaalde groepen. Een meerderheid stemde tegen het voorstel. Maar burgemeester Halsema vindt het plan zo belangrijk dat ze haar bevoegdheid heeft gebruikt om het besluit door te drukken.

‘Geen kleine kinderen’

Al sinds augustus vorig jaar is bekend dat de proef er komt en daarbij waarnemers welkom zijn. Begin juli werd een oproep gedaan aan burgers die zich konden melden. Maar daar werd weinig ruchtbaarheid aan gegeven, mogelijk doordat het bericht in die week ondersneeuwde door het nieuws over de aanslag op Peter R. de Vries en de snel oplopende coronacijfers.

Na een nieuwe oproep van de gemeente en een post op Instagram van Femke Halsema meldden zich wel genoeg mensen én ontstond er onrust over het plan. In De Telegraaf zei een anonieme agent: ‘We zijn toch geen kleine kinderen die op hun vingers gekeken moeten worden?’ Een andere agent vond het ‘een vernedering’.

Selectie

Zij denken dat de uitvoering van de controles door de waarnemers bemoeilijkt wordt. ‘Collega’s zullen bij een gekleurd persoon denken: laat maar lopen. Anders krijg ik problemen.’ Zijn collega vult aan: ‘Terwijl wij heel goed weten waar het probleem zit: drillrappertjes van 15 uit bepaalde buurten en dealers op de Wallen. Maar we moeten nu vooral bejaarden en mensen in een rolstoel gaan controleren, lijkt het wel.’

De aanwezigheid van de waarnemers heeft geen invloed op de manier waarop personen geselecteerd worden. Dat gebeurt sowieso al ‘aselectief’ volgens een brief aan de gemeenteraad en zonder aanzien des persoons. Zo zal ‘elke vijfde passant’ gecontroleerd worden, en vallen gezinnen, kinderen onder de 12 en 65-plussers buiten dit experiment.

Extra garantie

Het idee voor waarnemers bij de controles ontstond bij de fractie van de PvdA. ‘De bedoeling was om meer draagvlak te creëren’, zegt fractievoorzitter Sofyan Mbarki. ‘Veel partijen in de gemeenteraad zijn zeer sceptisch over preventief fouilleren. Ook wij erkennen dat het risico op etnisch profileren bestaat. Maar wij willen er alles aan doen om wapengeweld aan te pakken. Met de waarnemers wilden we een extra garantie inbouwen dat de controles goed verlopen. Helaas bleef een meerderheid van de raad tegen de controles.’

Destijds is het idee aan de driehoek van burgemeester, politie en officier van justitie voorgelegd. ‘En die zag geen bezwaar’, zegt Mbarki. ‘Dat was heel belangrijk voor ons.’ De onrust onder agenten begrijpt hij niet goed. ‘Zij werken in de openbare ruimte, kunnen altijd gefilmd worden en worden dus de hele dag door blootgesteld aan waarnemers. In dit geval is dat waarnemen alleen iets meer georganiseerd.’

Andere mening

De politie Amsterdam beaamt dat er ‘in het kader van transparantie en verantwoording afleggen’ geen bezwaar is tegen de waarnemers. Hoe groot de onrust is onder agenten weet de politie niet precies, zegt een woordvoerder. ‘Er zijn vast collega’s die het een slecht plan vinden. Maar ook collega’s met een andere mening.’

In een mail aan zijn collega’s ontkent politiechef Frank Paauw dat hij hen niet vertrouwt. ‘Ik heb de kennis, kunde en professionaliteit van collega’s hoog zitten, vertrouw daar ook iedere dag op en dat mag gezien worden.’ Meekijken kost weinig, maar levert veel op, stelt Paauw. ‘Het laat zien dat wij transparant zijn en niets te verbergen hebben en houdt het vaak gehoorde verwijt van etnisch profileren verre van ons. En als het gerichte controles mogelijk maakt, is het wat mij betreft de moeite waard.’

Na een maand wordt de effectiviteit van de proef geëvalueerd en besloten of de werkwijze breder ingevoerd kan worden.

Meer over