Ongemakkelijk verleden

De slavenmarkt van Ghana tot leven gebracht in reisverslag.

Marcel van Engelen: Het kasteel van Elmina

****

De Bezige Bij; 304 pagina's; euro 19,90.

Waarom weten Nederlanders en Ghanezen zo weinig van hun gedeelde geschiedenis? Die duurde toch 250 jaar, van het begin van de 17de eeuw tot 1872. Misschien kwam het door de slavenhandel. Het centrum van die handel was een fort van de West-Indische Compagnie bij het plaatsje Elmina.

Journalist Marcel van Engelen verbaasde zich over het vergeten verleden, toen enkele enthousiastelingen in 2002 de Nederlandse ambassade in de Ghanese hoofdstad Accra hadden bewogen tot een 'viering van 300 jaar diplomatieke betrekkingen' (in 1702 bezocht een gezantschap de koning van Ashanti in het binnenland van Ghana).

Hij bezoekt Ghana en vraagt zich af: waarom staan er allemaal Hollandse namen op de grafzerken van een kerkhof op de kust van Afrika? Hij zocht het uit en brengt verschillende perioden uit de geschiedenis tot leven. Hoe het toeging in het slavenfort Elmina, hoe het leven moet zijn geweest in het rijk van de Ashanti en uit welke binnenlanden de slaven eigenlijk kwamen.

Zo staan verhalen van de zeevaarders Pieter de Marees en Willem Bosman en de klaagzangen van de toneelschrijver Van Focquenbroch (die zijn laatste dagen in Elmina sleet) naast toelichtingen van Ghanese gidsen, van wie Van Engelen zegt dat hun verhalen met een korreltje zout moeten worden genomen.

In de Surinaamse gemeenschap ligt de rol van de Afrikanen bij de slavenhandel zeer gevoelig. Er was verontwaardiging over de 'viering' van de diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en de Ashanti in 2002.

Dat het aandeel van de Ashanti zo groot was bij het aanleveren van slaven voor de Nederlandse handelaren, kwam als een verrassing voor Van Engelen tijdens zijn zoektocht. Hij reisde van de kust naar Kumasi, de hoofdstad van de Ashanti, en verder naar het noorden waar vroeger de beruchte slavenmarkt was. Slaven uit de Sahelstreek werden daar te koop aangeboden. En hij sprak met de Ghanese historica Akosua Perbi, die een baanbrekende studie heeft verricht naar de Afrikaanse slavenhandel.

Het is knap van Van Engelen dat hij in zijn diverse materiaal samenhang weet te bewaren - al moest hij soms uitwijken naar bekende bronnen in Nigeria en de Sahel (de ontdekkingsreiziger Mungo Park), vanuit de veronderstelling dat het in Ghana wel ongeveer net zo zal zijn toegegaan.

SLAVERNIJ

Het standaardwerk is nog altijd De Nederlandse slavenhandel 1500-1850 van Piet Emmer. In de tweede editie, verschenen bij de Arbeiderspers in 2011, antwoordt Emmer zijn critici in een nawoord 'Slavenhandel en politieke correctheid'. Het Historisch Nieuwsblad gaf een cd-box uit met hoorcolleges van Gert Oostindie, Aspha Bijnaar, Alex van Stipriaan en Valika Smeulders: Nederland & de slavernij. Dan Sleigh en Piet Westra vertellen over de kaping door slaven van een schip van de Verenigde Oostindische Compagnie in 1766 in De opstand op het slavenschip Meermin (uitgeverij Cossee). De Meermin verging; het wrak is nooit gevonden.

undefined

Meer over