NieuwsInstorting AZ-stadion

Onderzoeksraad van Veiligheid pleit voor ‘APK-keuring’ gebouwen

Er moet een periodieke ‘APK-keuring’ komen voor gebouwen. Dat stelt de Onderzoeksraad van Veiligheid (OVV) in een woensdag gepubliceerd rapport. ‘Met zo veel opvallende instortingen, kun je niet meer spreken van incidenten’, aldus voorzitter Jeroen Dijsselbloem. 

Het dak van het AZ-stadion in Alkmaar stortte in 2019 deels in.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De Onderzoeksraad van Veiligheid stelt een periodieke ‘APK’-keuring’ voor gebouwen voor, omdat toezicht op de constructie en de veiligheid ontbreekt. Het is de voornaamste conclusie naar aanleiding van een onderzoek naar het instorten van een deel van het dak van AZ-stadion in augustus 2019. Uit een inventarisatie van de Raad zijn in de afgelopen twintig jaar bij ruim zestig gebouwen ernstige constructieve gebreken aan het licht gekomen.

In een eerder rapport in april concludeerde ingenieursbureau Royal Haskoning DHV dat al kort na de oplevering van het AZ-stadion in 2006 door een storm in één van de lasverbindingen een scheur was ontstaan. De constructie verzwakte mede door roestvorming ernstig en bleek vorig jaar niet bestand tegen strakke wind. ‘Het was wachten tot het dak zou instorten’, aldus de ingenieurs.

De Onderzoeksraad van Veiligheid stelt dat zowel de eigenaar, een door voormalig voorzitter Dirk Scheringa opgerichte stichting die gefinancierd werd door ex-sponsor DSB-bank, als de gemeente onvoldoende toezicht hield op de technische staat van de lasverbindingen. Toen een deel van het dak instortte op een tribune voor veertienhonderd toeschouwers, waren er geen supporters aanwezig in het AZ-stadion.

Het rapport schetst een ontluisterend beeld van de vrijblijvendheid, waarmee wordt aangenomen dat een gebouw veilig is na de oplevering. Ten onrechte wordt bij instorting gesproken van een ‘incident’, aldus OVV-voorzitter Jeroen Dijsselbloem. ‘Er is even gedoe, zoals na het instorten van de parkeergarage in Eindhoven in 2018. Er komt een onderzoek of niet. Maar na zestig opvallende instortingen in twintig jaar tijd kun je niet meer spreken van incidenten.’

Bleef de gemeente Alkmaar teveel op afstand?

Dijsselbloem: ‘De burgemeester van Alkmaar heeft jaar in jaar uit zijn handtekening gezet onder de garantie van de constructieve veiligheid van het AZ-stadion. Maar de gemeente heeft er nooit naar gekeken en de burgemeester heeft zich nimmer afgevraagd: waar teken ik eigenlijk voor? Zo creëer je schijnveiligheid.

‘Er wordt te veel gekeken naar de openbare orde en de brandweervergunning. Bij eigenaren en gemeenten ontbreekt vaak het besef dat zij tevens de zorgplicht hebben voor de veiligheid van gebouwen. Het is ook nergens uitgewerkt wat dat betekent.’

Constateert de raad geen nalatigheid, omdat reeds bij het het ontwerp van het AZ-stadion fouten zijn gemaakt?

‘Bij het AZ-stadion is dertien jaar lang niet opgemerkt dat er constructiefouten zijn gemaakt en dat zelfs het ontwerp van de lasverbinding niet klopte. De windbelasting is onvoldoende doorberekend. Uit ons onderzoek komt niet naar voren dat de gemeente het door de vingers heeft gezien, omdat het om AZ ging of de toenmalige voorzitter Scheringa. De gemeente heeft de bouw zelfs een paar keer laten stilleggen.

‘Maar het lasontwerp van het dak is verkeerd uitgevoerd. Daar heeft de gemeente niet naar laten kijken en dat is een zwaktebod geweest. Al bij het onderzoek naar het instorten van de parkeergarage in Eindhoven stelden we vast dat de constructieve veiligheid bij de bouwfase meer aandacht verdient. Wijs een hoofdconstructeur aan die het proces van ontwerp tot aflevering overziet en bewaakt.’

Op last van het ministerie van Binnenlandse Zaken ontwikkelde de KNVB een protocol om de veiligheid van andere voetbalstadions te controleren. Het is de Onderzoeksraad van Veiligheid te vrijblijvend, omdat de dwang ontbreekt. ‘De burgemeester is er nu tussenuit gehaald’, stelt Dijsselbloem. ‘Je kunt je afvragen of dat verstandig is. De gemeente moet juist actief controleren op veiligheid. Je kunt dit niet meer sectoraal aanpakken.’

Moet de KNVB controle op de veiligheid van het stadion niet opnemen in de licentievoorwaarden van een betaalde voetbalclub?

‘Dat ligt volstrekt voor de hand. Naar aanleiding van het instorten van een deel van het dak van het AZ-stadion hebben diverse gemeenten bij profclubs navraag gedaan over de veiligheid van het stadion, maar lang niet allemaal.’

‘De KNVB zegt te willen wachten op wetgeving. Daar zijn we het mee eens, maar het ontslaat de bond niet van de verplichting om het eigen protocol na te leven. Het is maar een kleine stap om de clubs te verplichten met regelmaat het stadion te controleren. Nu kan de KNVB niet garanderen dat alle stadions in Nederland veilig zijn.’

Het incident in het AZ-stadion staat niet op zichzelf. De OVV adviseert de minister van Binnenlandse Zaken veiligheidscontroles van andere gebouwen als parkeergarages, tentoonstellingsruimten, sporthallen, concertzalen en hoogbouw hoger dan 70 meter wettelijk verplicht te stellen. ‘Wij stellen een periodieke keuring voor, uitgevoerd door gecertificeerde specialisten’, zegt Dijsselbloem.

Per gemeente moet een lijst van gebouwen worden opgesteld die inspectie verdienen. Dijsselbloem: ‘We beseffen dat het om een fors aantal gebouwen gaat. Maar veiligheid hoort bij onderhoud en beheer van gebouwen. Als dat niet in de huidige begroting van lokale overheden past, moet het budget worden vergroot. Private eigenaars moeten er zelf voor betalen.’

Opvallende instortingen:

2002: Deel dak warenhuis Amsterdam-Zuidoost

2002: Parkeerdek op evenementenhal in Tiel

2003: Balkons appartementencomplex in Maastricht

2005: Gevelplaten hotel in Rotterdam

2006: Werftrappen Oudegracht Utrecht

2016: Gebouw Markt Den Bosch 

2017: Parkeergarage Eindhoven Airport

2018: Parkeergarage boven supermarkt Wormerveer

2020: Kademuur Amsterdam

Meer over