Economie

Onderzoek Wageningen: Green Deal Timmermans heeft ingrijpende gevolgen voor boeren en de Europese voedselvoorziening

De plannen van Frans Timmermans om de landbouw in de Europese Unie het komende decennium te verduurzamen, gaan de Europese voedselvoorziening significant veranderen. De beoogde uitfasering van pesticiden en kunstmest, in combinatie met een grotere biologische sector, verslechtert het inkomen voor veel agrariërs, verhoogt de voedselprijs en maakt de EU door lagere gewasopbrengsten afhankelijker van voedselimporten.

Een biologische boer poot plantjes in Bergen op Zoom. Beeld Marcel van den Bergh
Een biologische boer poot plantjes in Bergen op Zoom.Beeld Marcel van den Bergh

Dit is althans de conclusie van onderzoekers van Wageningen Universiteit in een studie waarvan dinsdag alleen de samenvatting is vrijgegeven. De Europese Commissie en GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout reageren direct zeer kritisch op de uitkomsten. Volgens Eickhout worden allerlei zaken buiten beschouwing gelaten, waardoor deze studie ‘vooral de belangen dient om alles bij het oude te houden’. Volgen hem ‘een lobby waar de boer van de toekomst geen belang bij heeft’.

Het Wageningse onderzoek over de gevolgen van het EU-beleid voor akker- en tuinbouw is gedaan in opdracht van CropLife, de Brusselse lobbygroep voor de producenten van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. In opdracht van CopaCogeca, de internationale lobbygroep rond boeren, komt Wageningen woensdag met vergelijkbare conclusies over de gevolgen van het nieuwe beleid voor de veehouderij.

De zogenoemde Farm to Fork-strategie (ook wel Van boer tot bord genoemd) is onderdeel van Timmermans Green Deal. Deze omvangrijke verzameling plannen van de Europese Commissie moet de klimaat- en biodiversiteitscrisis op het continent beslechten. Om dit te helpen bereiken moet de landbouw in 2030 50 procent minder pesticiden en 20 procent minder kunstmest gebruiken. Ook moet een kwart van de landbouwproductie biologisch zijn.

De Wageningse onderzoekers berekenden aan de hand van 25 verschillende landbouwbedrijven verspreid over de Europese Unie, wat het effect van dit beleid zou zijn. Johan Bremmer van Wageningen Universiteit verwacht een gemiddelde productiedaling van tussen 10 en 20 procent. Ook zal de kwaliteit van sommige producten afnemen, omdat ze kwetsbaarder zijn voor plagen door minder gewasbescherming. Hierdoor zijn aanzienlijke landbouwgronden buiten Europa nodig om de voedselvoorziening op het continent op peil te houden.

Voedselprijzen omhoog

Emeritus hoogleraar en landbouweconoom Dirk Strijker van Rijksuniversiteit Groningen, niet betrokken bij de studie, kijkt niet op van de eerste uitkomsten van het onderzoek. Het is te verwachten dat het inkomen van de boer door de Europese maatregelen verder onder druk komt te staan, en daarmee ook het aantal boeren, zegt hij. ‘Door de maatregelen komt minder productie van een hectare, waardoor ook de voedselprijs omhoog zal gaan’, zegt Strijker. ‘Dit raakt vooral de mensen die nu al achter enkelglas met een hoge gasrekening zitten.’

Eurocommissaris Timmermans, die vorige week bij vergelijkbaar Duits onderzoek wees op de tekortkomingen van de onderliggende modellen, kon dinsdag niet direct reageren op het nieuwste onderzoek. Een bron binnen de Commissie zegt wel: ‘Deze studies onderschatten de boeren; ze gaan ervan uit dat die zullen stoppen met innoveren. En dat Farm to Fork niets meer is dan een stel doelen zonder bijbehorende maatregelen en ondersteuning.’

Europarlementariër Eickhout ziet dit ook zo. We staan volgens hem aan de vooravond van een fundamentele transitie van ons voedselsysteem. Waarin niet alleen milieudoelen worden gesteld, maar waarin ook de manier van produceren en de vraag naar voedsel enorm zal gaan veranderen. ‘Dat is waar de Green Deal over gaat’, zegt hij. ‘Voor zover ik het nu kan zien gaat deze studie volledig voorbij aan die maatschappelijke verandering.’

Klimaat en biodiversiteit

Bremmer van Wageningen Universiteit erkent de beperkingen van zijn onderzoek. ‘Het is goed om te beseffen dat de Europese strategie bedoeld is om voordelen te behalen op het gebied van klimaat en biodiversiteit’, zegt hij. ‘In dit onderzoek (naar de economische gevolgen, red.) zijn die voordelen niet meegenomen.’

Eickhout beaamt op zijn beurt dat in het huidige systeem, dat uitgaat van intensiveren en goedkoop voedsel, met de Farm to Fork-maatregelen voor een deel van de gewassen de productie omlaag zal gaan, en dus de inkomsten voor de boer. ‘Maar dat weten we al, en dat is waar de politieke opdracht begint.’

Volgens Eickhout moet de hele voedselketen omgebouwd. ‘Nieuwe verdienmodellen zijn cruciaal, zodat boeren ook in een duurzaam landbouwsysteem nog steeds een boterham kunnen verdienen, en er innovatie op gang komt’, zegt hij. ‘We moeten boeren gaan betalen voor de natuurdiensten die ze leveren en er moet, ook door supermarkten, fatsoenlijk betaald worden voor duurzaam eten. Dat betekent dus ook EU-geld anders inzetten.’

Meer over