Onderzoek naar oorlogskunst in rijksbezit begint

Niet bekend..

Van onze verslaggeefster

Lucette ter Borg

AMSTERDAM

In de commissie die het proefonderzoek gaat begeleiden, hebben vertegenwoordigers van het ministerie van OC & W zitting, alsmede leden van de joodse gemeenschap. Voor OC & W zijn dat onder meer: Rik Vos van het Instituut Collectie Nederland - de instelling die onder meer ruim 3700 oorlogskunstwerken in overheidsbezit beheert -, Charlotte van Rappard-Boon en Josefine Leistra, respectievelijk directeur en recuperatiemedewerkster van de Inspectie Cultuurbezit. Ronny Naftaniël van het Centrum Informatie en Documentatie Israel (CIDI) zal samen met nog een andere afgevaardigde uit de joodse gemeenschap de 'onafhankelijkheid' van het onderzoek waarborgen.

Nuis besloot in juli van dit jaar tot een een onderzoek, toen bekend werd dat de Nederlandse overheid een aantal kunstwerken in haar bezit heeft, die in de oorlog door de nazi's uit Nederland zijn ontvreemd, na de oorlog naar Nederland zijn teruggekeerd, maar waarvan nadien nooit meer is vastgesteld wie de oude eigenaars waren. Er bleek bovendien grote onduidelijkheid te bestaan over de omstandigheden waaronder de kunstwerken in de Tweede Wereldoorlog naar Duitsland zijn geëxporteerd en de wijze waarop ze later in Nederlands overheidsbezit zijn geraakt.

Bij het proefonderzoek zullen niet de twee 'oorlogskunst'-collecties van Koenigs en Goudstikker betrokken worden, die op dit moment het meeste rumoer veroorzaken. 'Van die kunstvoorwerpen zijn de voormalige eigenaren bekend, dus daar wordt in het onderzoek geen opdracht voor verstrekt,' aldus een welingelichte bron in Den Haag.

In juli dit jaar diende een kleindochter van de in 1941 overleden bankier en kunstverzameling Koenigs een claim in bij de Nederlandse overheid. Zij eiste daarbij alle 2144 tekeningen van oude meesters terug die haar grootvader volgens haar zeggen 'onder oorlogsdwang' afstond. Vijftienhonderd van die tekeningen bevinden zich in Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam, 307 zich in het Poesjkin Museum in Moskou. Ook eiste Koenigs 47 schilderijen van haar grootvader terug, waarvan er 35 in beheer van Museum Boijmans van Beuningen zijn. Haar claim werd onlangs door de overheid afgewezen, maar onderhandelingen daarover worden in november voortgezet.

Ook de erven van de in 1940 overleden kunsthandelaar Jacques Goudstikker overwegen sinds kort een claim uit te brengen op ruim 80 schilderijen van oude meesters die na de oorlog door de Nederlandse overheid uit Duitsland werden gerecupereerd en nu in Nederlandse musea en ambassades hangen. De erven van Goudstikker en historicus G. Aalders van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie menen dat de overheid zich 'volstrekt ten onrechte' de oorspronkelijk 1100 nummers omvattende Goudstikker-verzameling heeft toegeëist. De weduwe van Goudstikker heeft tot in het midden van de jaren vijftig gepoogd de verzameling terug te krijgen, maar tevergeefs.

Meer over