Onderwijzers (slot)

Die parlementaire enquête over het onderwijs moet er komen. In Den Haag weten ze nog van niks - maar dat hoort nu eenmaal bij het ziektebeeld....

Martin Sommer

Mail van een vrachtwagenchauffeur, nadat ik had geschreven dat wevanwege het belabberde onderwijs een truckersnatie dreigen te worden -eerder dan een land van bollebozen. Dat was geen origineel idee. Jan deLange, directeur van het Freudenthal-instituut voor wiskunde-didactiek, hadin soortgelijke bewoordingen alarm geslagen.

Die vrachtwagenchauffeur was in zijn kuif gepikt. Hij heeft zelf hbo enschreef dat er nog heel wat komt kijken bij het besturen en deadministratie van zo'n wegkolos. Bovendien wees hij erop dat Nederland alstransportnatie bezig is van de weg gedrukt te worden door Turkse enBulgaarse chauffeurs. Die doen voor een prik hetzelfde werk als hunNederlandse collega's.

Daar raakte hij de kern. De Nederlandse regering denkt dat wij deglobalisering zonnig tegemoet kunnen zien. Wij zijn immers bezig debevolking hoog te scholen. Kenniseconomie immers. Over vijf jaar heeft dehelft van de Nederlandse bevolking volgens 'Lissabon' een hbo-diploma opzak of meer. Het eenvoudige werk kan dan door Bulgaren of Turken wordengedaan. Dit is een mooie theorie en minister Van der Hoeven denkt dat weop koers liggen.

Maar stel nou eens dat we onszelf een rad voor ogen draaien met dietopscholing. Nederland staat er met de huidige 27 procent hoogopgeleiden(OESO, Education At a Glance) niet rooskleurig voor. Lopen we niet hetrisico een natie van globaliseringsverliezers te worden? Zonder topniveauén zonder vrachtwagenpark vanwege die Turken en Bulgaren?

Mooie vragen voor een parlementaire enquête.

Een half jaar geleden liep ik per ongeluk tegen 'het nieuwe leren' aan.Daar heb ik ruimschoots over uitgeweid. Wat mij betreft is dat nieuwe lerenniet meer dan een gelukkige metafoor voor drie decennia over elkaarbuitelende vernieuwingen. Kennisoverdracht heeft steeds weer en steeds meerplaats moeten maken voor andere samenlevingsidealen. Dat begon al metMontessori, het leren komt uit het kind zelf. Zulke opvattingen leefdenmarginaal tot de grote hervormingen van minister Van Kemenade in de jarenzeventig. Het leerplan, dus wát er geleerd moest worden, werdondergeschikt aan andere prioriteiten. 'Meer mensen mondig maken.'Onderwijs werd voertuig van maatschappelijke gelijkheid en individueleontplooiing.

Beleidsmensen, onderwijshervormers, pedagogen grepen de macht. Destatuur en autonomie van de leraar schrompelden ineen. Hij werd deuitvoerder van politieke idealen. Vooral sociaaldemocratische bewindsliedenwaren gefixeerd op het vernieuwen van 'onderwijsstructuren' (Ritzen,Wallage, Netelenbos, Adelmund). Zij en hun onderwijskundige hofhoudingwaren nauwelijks vatbaar voor tegenargumenten. 'Wij geloofden met zijnallen in het studiehuis', schrijft de prominente ex-hoogleraaronderwijskunde Wim Meijnen in de bundel Leergeld (2005), waarin PvdA'ershet boetekleed aantrekken. Dat 'met zijn allen' was een leugen - er warenvolop tegenstrevers die zich roerden: er werd domweg niet geluisterd.

Wat dat aangaat, is er continuïteit - een hoofdkluif voor die enquêteis hoe het complete onderwijsveld zich nu weer heeft bekeerd tot het nieuweleren. Dat ouders al die jaren helemaal niks is gevraagd. En dat lerarendie zich bekommeren om kwaliteit stelselmatig zijn afgeserveerd als'remmers' of, nog erger, als rechts.

Ook in Den Haag is tegenwoordig bekend dat je verpleegsters enpolitie-agenten op handen moet dragen. Voordat de leraren die erkenning tebeurt valt, moet er nog duchtig snoeiwerk worden verricht. Onder managers,bij onderwijsbegeleidingsdiensten en niet te vergeten in het ministerie vanOnderwijs.

Want met of zonder socialisten aan het roer, deonderwijsvernieuwingskaravaan trekt verder.

Ja, de terminologie verandert. Maatschappelijke gelijkheid heettegenwoordig sociale cohesie of toegankelijkheid. Individuele ontplooiingnoemen we maatwerk. Emancipatie wordt globalisering.

Maar de vernieuwing kan niet worden gestopt, en in alle varianten zitkennisoverdracht in de verdomhoek en is curriculum een vies woord.Studenten en leerlingen die zelf bepalen wat ze willen leren, passennaadloos in een liberale onderwijsopvatting. Geen staatsopvoeding! Envooral valt het doehetzelfonderwijs mooi samen met een bedrijfsmatigeopzet: goedkoop, want je hebt minder van die remmende docentennodig.

Volgende week wordt het studiehuis in de Tweede Kamer behandeld.Minister Van der Hoeven wil de scherpste kantjes (werkstukjesdwang) erafhalen. Ze heeft voorzichtig gezegd dat er misschien weer eens wat moetworden geleerd. Begin van serieus zelfonderzoek? Ik betwijfel het. Zesweken geleden was ik een dagje in Den Haag voor de Onderwijsbegroting. Nuworden er harde noten gekraakt, dacht ik. Want afgezien van het studiehuisis er nog nooit over het nieuwe leren gedebatteerd. Er kwam niets.Autonomie in het onderwijs is onder Van der Hoeven het alfa en omegageworden. De politiek heeft haar handen er neoliberaal vanaf getrokken.Sindsdien wordt het debat in de Kamer overgelaten aan backbenchers -excuses aan de betrokkenen.

Een CDA'er riep zonder gêne dat de nieuwe autonomie 'winst is voorleerlingen en docenten'. Een VVD'er eiste op hoge toon meer 'rendement'.Twee dames van de PvdA pruttelden iets over vervoer voor gedragsgestoordeleerlingen.

Niemand van de grote partijen slaakte een noodkreet of liet iets vanurgentie merken. Curieus.

Een vrachtwagenchauffeur kan bedenken dat we met slecht onderwijs deglobaliseringswedloop verliezen. Tot de Kamer is die gedachte nog nietdoorgedrongen. Wie een enquête wil, zal het parlement van buitenaf moetenbestoken. Nu is de beurt aan u. Als het aan mij ligt zal een van de vragenzijn waarom Den Haag zo lang niks in de gaten had.

Meer over