Ondernemingsraad en vakbond dachten dat er geen alternatief was Coberco ontdoet zich van werknemers met 'asociaal plan'

Het gaat goed met Coberco. De zuivelcoöperatie uit Zutphen wist vorig jaar 1,75 miljard gulden als winst uit te keren aan haar leden, de boeren....

Van onze verslaggever

Geert-Jan Bogaerts

DEVENTER

Cynischer kan het bijna niet. Het jaarverslag van Coberco, een trendy vormgegeven uitgave met de uitstraling van een glossy tijdschrift, meldt het in zijn inhoudsopgave. Coberco Dairies, de vestiging in Deventer met 136 werknemers, krijgt dit jaar goed en slecht nieuws te verwerken. Het goede nieuws: 'Het jaar is afgesloten met een bevredigend resultaat. Het slechte nieuws: het is meteen het laatste resultaat, want Coberco Dairies houdt op te bestaan', zo meldt het jaarverslag.

Nestlé, de Zwitserse voedingsgigant, is de koper van de activiteiten, niet tot ieders tevredenheid. 'Als ik had geweten hoe de vork feitelijk in de steel zat, dan was ik met mijn collega's dwars voor deze deal gaan liggen en was ik nu aan het werk geweest.' Hennie Roskam, 46, kan het niet verkroppen hoe de baas waaraan hij 26 jaar trouwe dienst heeft geleverd, hem en 109 anderen 'harteloos' aan de kant heeft gezet.

De 26 overige werknemers zijn ouder dan 49 en krijgen een wat coulantere behandeling. Dat is te zeggen: zij krijgen vervangend werk aangeboden, vaak ver beneden hun niveau.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Coberco Dairies maakt twee producten van de aangeleverde melk. Het ene heet evap, in vakjargon. Dat betekent zoveel als ingedikte melk, zeg maar koffiemelk. Het andere is condens, de ingeblikte en gesuikerde melk. Het spul, jaarlijks goed voor een omzet van naar schatting 150 miljoen, wordt vooral verkocht in het Midden-Oosten. De Saoedi's zijn er gek op, zo weten de kenners. Coberco heeft daar een behoorlijk marktaandeel en zet er 40 procent van zijn omzet om, zo blijkt uit een van de vele producties die de advocaten van de strijdende partijen inmiddels al aan de rechter hebben voorgelegd.

De Coberco-directie, onder leiding van hoofddirecteur Johan Plageman, heeft echter grote twijfels over de toekomst van Dairies. Plageman geeft in 1995 opdracht tot een grootscheepse strategische heroriëntatie. Die operatie heet Focus 2000, dezelfde titel die ook de reorganisaties bij KLM dragen. De brainstorm-sessies leiden tot een overduidelijke conclusie: Coberco moet af van zijn Dairies-divisie in Deventer.

Daar is tussen 1990 en 1995 slechts één jaar (1993) een positief resultaat geboekt, en dat was te danken aan de hoge dollarkoers. 'De totale afzet van condens stagneert', zo staat in een 'strikt vertrouwelijk' memorandum, gedateerd op 21 augustus 1996, van Plageman aan zijn bestuur en raad van commissarissen. 'De kostprijs in de EU is hoog en de exportsubsidies verminderen. Onze positie is te klein om rendabel voort te zetten of uit te bouwen', vervolgt hij. Bovendien, wat is een sterke positie in het Midden-Oosten waard? 'Onze Midden-Oosten positie is strategisch niet van belang voor het concern.'

Vijf opties legt Plageman aan zijn bestuur en commissarissen voor: joint ventures komen aan de orde, uitbesteding van de productie, verkoop van het hele bedrijf, en verkoop van alleen de marktpositie en de merken. Het is duidelijk wat zijn voorkeur geniet: het laatste alternatief.

Pikant is de reden die Plageman aanvoert om af te zien van verkoop van het hele bedrijf: dat zou riskant zijn voor het personeel, 'in die zin dat men bij mislukking op een laat tijdstip zonder goed sociaal plan werkloos wordt'.

Dat is vooral pikant omdat Coberco een jaar eerder, ongeveer in dezelfde tijd als Focus 2000 ontwikkeld werd, een akkoord had gesloten met de vakbonden over een nieuw sociaal plan. Volgens een werknemer noemde de verantwoordelijke vakbondsman, de inmiddels vertrokken Fred Kagie van de Voedingsbond FNV, het sociale plan asociaal.

Op het moment dat Plageman zijn memo schrijft, heeft hij zijn keuze al gemaakt. Hij heeft zelfs al een letter of intent, een intentieverklaring, om het merk te verkopen getekend met Nestlé. Er moeten echter nog wel wat problemen omzeild worden, vooral met betrekking tot het personeel.

De transactie houdt namelijk een overgang van de onderneming naar een andere eigenaar in. De wet schrijft dan voor dat de nieuwe eigenaar ook het personeel mee moet overnemen. Nestlé heeft daar weinig trek in en weet bij Coberco te bedingen dat de Zutphense coöperatie voor elke werknemer die naar Nestlé gaat, een ton moet betalen.

Coberco gaat akkoord met die voorwaarde in de overtuiging dat het niet tot uitbetaling hoeft te komen. Coberco heeft daarvoor twee argumenten: op de eerste plaats wordt het bedrijf gesloten. Slechts de inventaris, de voorraad, de merken en de goodwill gaan naar Nestlé, niet het personeel zelf.

De wet verbiedt echter zo'n constructie: als de nieuwe eigenaar dezelfde activiteiten voortzet in het eigen land of in een lidstaat van de EU, dan is het ook verplicht om het personeel mee over te nemen.

Daarom heeft Coberco nog een tweede verdedigingslinie: Nestlé is geen onderneming uit een EU-lidstaat, maar heeft zijn thuisbasis in Vevey, aan het meer van Genève in Zwitserland. Ook de huisjuristen Hosselet en Brandenbarg van Coberco Dairies voorzien mogelijkerwijs enige problemen, zo blijkt uit een memo aan het hoofd personeel en organisatie van Dairies, gedateerd op 24 augustus 1995.

Uiteindelijk blijken deze overwegingen niet echt van belang. Volgens een schrijven van jurist Hosselet aan advocaat Vincent Disselkoen van Trenité van Doorne in Rotterdam, wordt de koop om 'fiscale redenen gesloten met een niet operationele onderneming die is gevestigd in Nederland'. Het blijkt uiteindelijk te gaan om Proplasto, een Nestlé-dochter in Diemen. De feitelijke productie gaat naar Spanje en Duitsland, twee EU-lidstaten.

Ondernemingsraad en vakbonden, in de overtuiging dat er geen werkelijk alternatief is, gaan akkoord met de opzet. Nu voelen zij zich, in de woorden van een voormalig lid van de ondernemingsraad, belazerd.

De 110 ontslagen werknemers moeten het doen met een tamelijk mager sociaal plan, hetzelfde dat door FNV'er Kagie in 1995 'asociaal' is genoemd. Hun leeftijd en het aantal dienstjaren wordt bij elkaar opgeteld en vermenigvuldigd met 750. Roskam, 46 jaar en 26 dienstjaren, zou zodoende 54 duizend gulden tegemoet kunnen zien. Als de bekende kantonrechtersformule zou worden gehanteerd, dan zouden hem 26 maandsalarissen toekomen, bijna anderhalve ton.

De meeste werknemers komen er zo bekaaid vanaf. Dat steekt des te meer omdat Coberco Dairies begin 1995 nog 'het speerpunt' van het nieuwe Coberco genoemd werd. Er werden een paar nieuwe, jonge en ambitieuze marketingmanagers benoemd en er kwam een nieuwe directeur. Bovendien werden twee verlieslijdende ondernemingen onder Dairies gehangen: de betrokkenen vermoedden toen dat de bedoeling was dat Dairies die zou saneren.

Inmiddels hebben de ontslagen werknemers geen vermoeden, maar zekerheid: Coberco heeft Dairies opgezadeld met noodlijdende bedrijven om extra argumenten te verzamelen om de onderneming als geheel te kunnen sluiten. Plageman schrijft in zijn memo aan de raad van commissarissen en het bestuur dat de onderneming na 1990 slechts één winstgevend jaar had.

De verliezen zijn volgens de werknemers echter grotendeels toe te schrijven aan een andere dochter van Dairies. De kernactiviteit van het bedrijf, productie en verkoop van evap en condens aan het Midden-Oosten, heeft volgens hen altijd winst gemaakt. Vorig jaar zou er zelfs nog 4,5 miljoen gulden zijn verdiend.

Geen wonder dus dat Nestlé wel een kleine 33 miljoen over had voor de activiteiten van Dairies. Plageman schrijft in zijn memo dat hij een boekwinst van 11 tot 16 miljoen gulden denkt over te houden aan de 'desinvestering'.

Pikant is hierbij dat hij in die boekwinst rekening houdt met een voorziening van 10 tot 15 miljoen voor 'reorganisatiekosten personeel'. Dat betekent dat Plageman uitgaat van een kleine ton, gemiddeld per personeelslid, voor de afvloeiing. Laat dat nou ook zo ongeveer het bedrag zijn dat hij heeft toegezegd aan Nestlé per over te nemen werknemer.

Mogelijk kan Plageman een fors deel van die voorziening in zijn zak houden. Hij bediende het personeel ook nog van een sigaar uit eigen doos, zo klaagt Roskam. 'Er was een kamertje ingericht, met een computer, wat telefoons en kranten. Als je afzag van die 750 gulden per dienstjaar plus leeftijd, dan mocht je daarvan gebruik maken om een andere baan te zoeken. Dan kreeg je nog maar 450 gulden.' Outplacement op kosten van de werknemers, dus.

In een gesprekje met Elsevier, in juni van dit jaar, mocht Plageman uitleggen hoe hij het moreel van het personeel tracht hoog te houden als hij zoveel mensen moet ontslaan. 'Openheid', zegt hij, 'in plaats van een geheim strategisch plan. Als mensen niet weten welke kant je opwilt, krijg je onrust. Dan hebben ze geen begrip voor de beslissingen die je neemt.'

Coberco is kennelijk niet open genoeg geweest. Een aantal personeelsleden zit op 26 augustus bij de rechter. Hun tegenpartij is hun vroegere baas. Ze eisen hun baan terug, of anders een fatsoenlijke ontslagpremie.

Het zuivelconcern wil geen enkel commentaar geven. 'Wij volstaan met de mededeling dat wij het volslagen oneens zijn met de andere partij', luidt de afgemeten volzin van directeur Algemene Zaken A. Francke. Donderdag viel een brief van Plageman bij het personeel in de bus. 'We zien de procedure dan ook met vertrouwen tegemoet', schrijft hij.

'Ik voel me zo vernederd', zegt een personeelslid. 'Ik heb tientallen jaren mijn ziel en zaligheid gelegd in dit werk. Ik heb alles overgehad voor Coberco. En dan behandelen ze je zo. Terwijl er zoveel geld is.'

Meer over