Analyse

Onder Frans voorzitterschap moet de EU een machtsfactor worden die internationaal gewicht in de schaal legt

Met een ambitieuze agenda neemt Frankrijk op 1 januari het EU-voorzitterschap over van Slovenië. President Macron wil van de Europese Unie een soevereine, onafhankelijke macht maken die internationaal gewicht in de schaal legt. Wat zijn de Franse prioriteiten?

Eline Huisman
President Emmanuel Macron bij een toespraak over het aanstaande Franse voorzitterschap van de Europose Unie. Dat voorzitterschap rouleert elk half jaar. Op 1 januari neemt Frankrijk het over van Slovenië.  Beeld AFP
President Emmanuel Macron bij een toespraak over het aanstaande Franse voorzitterschap van de Europose Unie. Dat voorzitterschap rouleert elk half jaar. Op 1 januari neemt Frankrijk het over van Slovenië.Beeld AFP

De tijd van te veel Europa is voorbij, klinkt het vanuit het Élysée. Europese burgers zouden de EU niet langer verwijten dat zij te veel doet, maar dat zij te weinig doet – of het nu gaat om gezondheid, klimaatverandering of migratie. Volgens president Emmanuel Macron is het tijd voor een grondige verbouwing en nieuwe ambitie.

In een toespraak zette hij eind december de Franse plannen voor het voorzitterschap uiteen, voor het gemak samengevat in één zin: ‘We moeten van een Europa gericht op samenwerking binnen onze grenzen, naar een Europa dat machtig is in de wereld, volledig soeverein, vrij in zijn keuze en meester over zijn lot.’

Soevereiniteit is het sleutelwoord – zoals dat het ook was in de befaamde toespraak die Macron kort na zijn verkiezing in 2017 in de Sorbonne hield. In die uitgesproken pro-Europese speech zette de president zijn ideeën voor de toekomst van Europa uiteen. De huidige plannen voor het Franse EU-voorzitterschap zijn een verlengstuk van die boodschap. De Europese Unie moet bovenal een macht worden die telt op het wereldtoneel en haar eigen waarden en belangen kan verdedigen. Een missie die draait om drie thema’s: relance, puissance, appartenance – oftewel herstel, macht en saamhorigheid.

Buitengrenzen

Voor Macron begint dat bij het controleren van de Europese buitengrenzen. De recente drama’s met migranten aan de Poolse grens en het verdrinken van 27 migranten in Het Kanaal benadrukken volgens hem de noodzaak die beter te beschermen. De president wil de Schengenzone hervormen, al blijven zijn plannen daarvoor nog vaag: er is ‘meer politieke sturing’ nodig en een ‘solidariteitsmechanisme’ in geval van crisis aan de buitengrenzen. Lidstaten die worden geconfronteerd met de inzet van migranten als wapen, zoals in het geval van Belarus, moeten gemakkelijker een beroep kunnen doen op steun van organisaties als Frontex.

Onlangs kwam de Europese Commissie alvast met een voorstel dat overeenkomt met de Franse wensen. Zo zouden de ministers van Binnenlandse Zaken, de lidstaten, het Europees Parlement en de Europese Commissie elkaar regelmatig moeten ontmoeten in speciale Schengen-fora. Een gezamenlijk reactiemechanisme moet bewerkstelligen dat de EU bij crises aan de grens sneller met een gezamenlijke, gepaste reactie komt.

Daarnaast zal Frankrijk druk zetten op de de ontwikkeling van een Europees defensiebeleid, met operationele middelen en een gedeelde strategie. De recente troepenopbouw van het Russische leger aan de grens met Oekraïne onderstreept volgens de Fransen nog eens de noodzaak van Europese onafhankelijkheid op dit gebied – een lang gekoesterde Franse wens. Begin 2022 is het land gastheer van een defensietop waarop naast klassieke dreigingen ook ruimtevaart en digitale veiligheid op de agenda staan.

Industriële grootmacht

Tegenwicht bieden aan grootmachten als China kan niet zonder economisch gewicht in de schaal te leggen, zeggen de Fransen. Bovendien heeft de pandemie extra blootgelegd hoe sterk Europa afhankelijk is van andere landen. Investeringen in onder meer halfgeleiders, batterijen, waterstof en de cloud moeten de Europese industrie autonomer maken en bovendien werkgelegenheid stimuleren. De EU moet één obsessie hebben, vindt Macron: banen creëren. Ook de invoering van een Europees minimumloon is een speerpunt tijdens het voorzitterschap.

Voor Frankrijk zijn de investeringen onlosmakelijk verbonden met het herzien van de Europese begrotingsregels, ook iets waarvoor het land al langer pleit. Kort voor Kerst nam Macron hierop al een voorschot. Met de Italiaanse premier Draghi schreef hij in een opiniestuk voor The Financial Times dat de begrotingsregels geen obstakel mogen zijn voor de noodzakelijke investeringen. Dat de onderhandelingen hierover onder Frans voorzitterschap tot een afsluiting komen is onwaarschijnlijk, maar de Fransen willen er een belangrijke aanzet toe geven.

Op twee concrete wetstrajecten wil Frankrijk beslist vooruitgang boeken. Het eerste draait om regulering voor digitale platforms – zoals het tegengaan van haatzaaien – en het eerlijk houden van de concurrentie op de digitale markt. Het tweede betreft een klimaatvoorstel met een koolstofheffing op geïmporteerde producten.

Een grote Europese geschiedenis

Tot slot wil Frankrijk de Europese Unie dichter bij de burgers brengen en het gevoel van saamhorigheid vergroten. Daarvoor lanceerde Macron onder meer het idee van een maatschappelijke dienstplicht en uitbreiding van het Europese uitwisselingsprogramma Erasmus. Ook moet een wetenschappelijk team gaan werken aan een geschiedenis van Europa – een gezamenlijk verhaal zou de saamhorigheid bevorderen en tegenwicht bieden aan het historisch revisionisme in delen van het continent.

Net als met zijn nadruk op het herzien van immigratieregels richt Macron zich bij dit laatste plan nadrukkelijk op de Franse binnenlandse discussie. De extreem-rechtse presidentskandidaat Eric Zemmour probeert in de aanloop naar de verkiezingen het Vichy-regime te rehabiliteren dat collaboreerde met nazi-Duitsland. Volgens Zemmour zouden leden van het regime Franse Joden juist beschermd hebben door niet-Franse Joden uit te leveren. De extreem-rechtse polemist wordt gezien als een van de belangrijke uitdagers van Macron, die zich naar verwachting opnieuw kandidaat zal stellen voor de verkiezingen in april 2022.

Dat de campagne midden in het EU-voorzitterschap plaatsvindt, is voor Macron een potentieel voordeel. Binnen zijn partij La République en Marche hoopt men dat het hem extra gewicht zal verlenen. Europa is een van Macrons geliefde onderwerpen en na bijna vijf jaar presidentschap is het een van de weinige punten waarbij Franse kiezers precies weten waar hij staat.

Meer over