Onder de zeeklei van de Dollard ligt geschiedenis begraven

Aflevering 102: de geschiedenis die begraven ligt onder de zeeklei van de Dollard.

null Beeld Studio V, met dank aan Reisboekhandel Pied à Terre, Amsterdam
Beeld Studio V, met dank aan Reisboekhandel Pied à Terre, Amsterdam

Ergens bij paal 9,5 loop ik met Marco Glastra, directeur van het Groninger Landschap, de zeedijk op en hebben we opeens zicht op een plaatje dat zoveel zegt over het Groningse landschap, en de geschiedenis ervan, vindt Glastra. We kijken uit op de Dollard, met aan de overkant de haven van Emden, Duitsland. Achter ons de Johannes Kerkhovenpolder en de Carel Coenraadpolder, de laatste landaanwinningen. Het is een leegte, een weidsheid die je moet kunnen waarderen. Lastig voor buitenstaanders, meent Glastra, maar niet voor Groningers.

Het is moeilijk voor te stellen, maar onder de Dollard en onder de genoemde polders liggen de verdronken dorpen van Reiderland, een ooit welvarend veengebied. Dertig dorpen die door onderlinge twisten en sabotage - van sluizen - hun verdediging tegen de onstuimige zee niet op orde kregen. In 1509 maakte een grote vloedgolf voorgoed een einde aan de bewoning, honderden mensen verloren het leven, de kerktorentjes liggen nu diep begraven onder de zeeklei. In de eeuwen erna werd een deel van de Dollard opnieuw ingepolderd, een deel bleef intact, en is nu beschermd natuurgebied, een van de weinige overgebleven getijdegebieden met brak water in Europa.

Vanaf de zeedijk zien we groepjes bonte standlopers, kluten en goudplevieren. De kluut werd in de jaren zeventig het symbool van het verzet tegen nog een inpoldering, die de kwelders en het leefgebied van de kluten zou vernielen. De inpoldering en een gepland kanaal voor vervuild water en scheepvaart gingen niet door, een historische beslissing van het kabinet-Den Uyl. Een al gebouwde sluis werd afgebroken, een al ingepolderd gebied, de Breebaartpolder, met voor landbouw nog ongeschikte grond, kwam in handen van Het Groninger Landschap.

Kluut Beeld
KluutBeeld

Frank Westerman zag in het teruggeven van de polder aan de natuur, in het boek De graanrepubliek, twintig jaar geleden, een voorbeeld van totalitair natuurdenken. Maar tijden veranderen. Volgens Marco Glastra leidde de beslissing van destijds zelfs tot een ommekeer in denken, waarbij havens en natuurorganisaties samen streven naar een balans tussen economie en ecologie. 'Natuur is onderdeel van de oplossing', zo noemt hij dat.

Daarover later meer. Nu bewonderen we eerst zwarte ruiters, en lepelaars die nog niet naar het zuiden zijn vertrokken.

Caspar loopt

Caspar Janssen loopt een jaar lang door Nederland en brengt al doende het landschap in kaart, en daarmee de planten, dieren, mensen en kwesties van het Nederlandse land.

Lees ook eerdere afleveringen uit deze rubriek.

Meer over