Onbezongen helden van de democratie

Het is 2008, daags na de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Ghana. De locatie is de strongroom' van de nationale kiescommissie, waar alle uitslagen uit het land per fax binnenkomen. De spanning is om te snijden. 'Als jullie dit doorzetten, overleef je het niet. Doe het niet', dreigt en smeekt de vertegenwoordiger van kandidaat John Atta Mills, leider van de oppositionele NDC, die na jaren oppositie winst ruikt. De vertegenwoordiger van de regeringspartij lacht wat. Als de NDC-man wegloopt om zijn aanhangers te mobiliseren, verschijnt de voorzitter van de Nationale Kiescommissie, de gerespecteerde ex-hoogleraar Kwadwo Afari-Gyan (65). 'Binnen praten we verder', zegt hij en neemt hem mee naar binnen.


Bovenstaande scène in de documentaire An African Election, die onlangs in première ging op het Amsterdamse IDFA, onthult een nieuwe kant van de verkiezingen in Ghana. Bekend is dat Mills met een minieme marge won - hij kreeg 50,2 procent van de stemmen - en dat zich in Ghana een vreedzame wisseling van de wacht voltrok, die heel Afrika ten voorbeeld is gehouden. Nieuw is hoe dicht ook Ghana langs de rand van de afgrond ging: een fax met uitslagen was ineens zoek, toont de film, en dook op met heel andere, voor de regering gunstige cijfers. Alleen dankzij het doortastende optreden van het hoofd van de kiescommissie, kon de terechte winnaar worden beëdigd. Afari-Gyan zwichtte niet voor de druk van de regering. Hij was het ook die het aandurfde een camera toe te laten tot de strongroom, vertelde filmer Jarreth Merz op het IDFA.


Zeker even moedig was Youssouf Bakayoko, de voorzitter van de kiescommissie in Ivoorkust, dat vorige week zondag zijn tweede ronde van de presidentsverkiezingen beleefde. Hier was de druk vanuit de regering voor iedereen zichtbaar: toen de kiescommissie voorlopige uitslagen wilde bekendmaken, greep een vertegenwoordiger van president Gbagbo het papier met uitslagen en verscheurde hij deze in het zicht van de tv-camera's.


Na dagen vergeefs vergaderen in de Ivoriaanse strongroom glipte Bakayoko donderdag naar het Golf hotel in Abidjan. Tegenover de verraste journalisten maakte hij bekend dat oppositieleider Alassane Ouattara met 54,1 procent van de stemmen had gewonnen. Bakayoko zou het hotel als locatie hebben gekozen, omdat hij bang was voor zijn veiligheid als hij in het kantoor van de kiescommissie was gebleven.


Ghana laat zien dat verkiezingen in Afrika vrij en eerlijk kunnen verlopen als de juiste, moedige man op de goede plek zit. Guinee is een tweede voorbeeld: oud-premier Cellou Diallo staakte afgelopen vrijdag zijn verzet en erkende oppositieveteraan Alpha Condé (72) als nieuwe president, waardoor ook daar een wisseling van de wacht via de democratische weg tot stand kwam.


In Kenia kreeg de voorzitter van de kiescommissie, Samuel Kivuitu, wel weke knieën. Eind 2007 wees hij onder druk van de regering - zoals hij later toegaf - president Kibaki aan als winnaar. Het was het begin van een geweldsgolf, met woedende oppositieaanhangers die zich, vermoedelijk terecht, bestolen voelden.


Hoe het in Ivoorkust gaat aflopen, is ongewis. De aan het pluche gehechte president Gbagbo weerstaat alle internationale druk om Ouattara te erkennen. Maar het is te danken aan de moed van commissievoorzitter Bakayoko dat het voor Gbagbo moeilijk wordt dit vol te houden.


Meer over