bellen metariejan korteweg

Omtzigt is terug. ‘De grote vraag luidt: hoe gaat hij zich onder de hoge werkdruk houden?’

Pieter Omtzigt bij aankomst in de Tweede Kamer na zestien weken ziekteverlof.  Beeld ANP
Pieter Omtzigt bij aankomst in de Tweede Kamer na zestien weken ziekteverlof.Beeld ANP

Pieter Omtzigt is terug in de politieke arena. Wat kunnen we de komende tijd van hem verwachten: een hoofdrol bij het nastreven van de nieuwe bestuurscultuur of een voorzichtige start, na een burn-out die hem zestien weken thuis hield? We bellen met politiek verslaggever Ariejan Korteweg.

Pieter Omtzigt is terug. Woensdag nam hij na zestien weken afwezigheid zijn Kamerzetel weer in. Meteen voor een heftig dossier: de Afghanistan-kwestie. Wat heeft hij daar laten zien?

‘Hij liet zich gelijk gelden. Omtzigt is ontzettend goed in het grondig doorspitten van dossiers. En in het stellen van belangrijke vragen. Zo vroeg hij woensdag om informatie van Buitenlandse Zaken, waaruit bleek dat D66-Kamerleden toch niet meegingen in zijn eerdere verzoek inzage te krijgen in het draaiboek voor de evacuatie uit Kabul. D66 had zich tot dan toe juist heel kritisch uitgelaten over de kwestie. Daarmee werd duidelijk dat het een coalitiespel was.

‘En je zag ook dat hij zich in zijn stemgedrag onafhankelijk opstelt, los van het CDA. Hij was vóór de motie van afkeuring en tegen het coronabeleid, anders dan zijn oude partij.’

In peilingen staat Omtzigt op zo’n 25 zetels. Vanuit SP- tot PVV-aanhangers, en alles daar tussenin, klinken waarderende geluiden over Omtzigt. Wat is jouw verwachting: hoe ver kan zijn ster rijzen?

‘Bij het beantwoorden van zulke vragen moet je toch altijd voorzichtig verwijzen naar Rita Verdonk. Zij stond ooit op 33 zetels in de peilingen, maar haalde er uiteindelijk 0. Populariteit kan altijd vervliegen. Maar Omtzigt is een totaal ander persoon. Hij zit al heel lang in de Kamer en mensen kennen hem goed. Hij straalt een soort ‘nieuwe eerlijkheid’ uit. Mensen zijn klaar met het gerommel in Den Haag, vooral de afgelopen tien maanden is de politiek totaal instabiel gebleken. Als Omtzigt een partij gaat beginnen, zit daarin echt veel potentieel.

‘Maar: dan moet hij wel overeind blijven. Gisteren bij Nieuwsuur zagen we dat hij nog niet is genezen. Hij is nog steeds moe, dat zie je. De Kamer debatteerde woensdag tot half 3 ‘s nachts. Dat is loodzwaar. Hij heeft geen ondersteunende fractie. Ook stoort hij zich enorm aan de pers, maar ja: die doen wel hun werk. Uit alles blijkt dat de grote vraag luidt: hoe gaat hij zich de komende tijd onder de hoge werkdruk houden?’

Pieter Omtzigt (Groep Omtzigt) en voormalig demissionair minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Zaken woensdag tijdens het debat in de Tweede Kamer over de situatie in Afghanistan.  Beeld ANP
Pieter Omtzigt (Groep Omtzigt) en voormalig demissionair minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Zaken woensdag tijdens het debat in de Tweede Kamer over de situatie in Afghanistan.Beeld ANP

In Nieuwsuur zei Omtzigt donderdagavond dat Rutte, Kaag en Hoekstra beter niet in het kabinet kunnen plaatsnemen. Zal Omtzigt nog een rol spelen in de formatie?

‘Ik zou niet weten hoe. Met die ene zetel is dat erg lastig, natuurlijk. Waarmee hij wel invloed zou kunnen uitoefenen, is de manier waarop hij andere partijen uitnodigt om zijn gedachtegoed over te nemen. Dat is misschien ongebruikelijk, maar zo staat het in zijn manifest: ‘Neem er uit wat je kunt gebruiken.’ Op die manier zou het kunnen.

‘Zijn gedachtegoed zit natuurlijk dicht tegen dat van het CDA aan. Het is voorstelbaar dat bijvoorbeeld CDA-partijleider Wopke Hoekstra iets daaruit meeneemt. Maar een daadwerkelijke rol in de formatie, daar heb ik geen beeld bij.’

Hoe moeten we zijn pleidooi voor een extraparlementair kabinet, een kabinet zonder regeerakkoord en met bewindslieden die van buiten de partijen komen, zien?

‘Dat is voor hem een hele logische opvatting. Omdat zijn eigen standpunt een beetje ‘extraparlementair’ is. Hij stelt zich niet politiek op, maar als een kracht van buitenaf, die het parlement de weg wil wijzen. De oplossingen die hij aandraagt, zijn allemaal praktisch en technisch van aard.

‘Hij zegt niet: ‘Alles moet anders!’ Nee, het zijn praktische veranderingen in het landsbestuur: hij wil een constitutioneel hof om de Grondwet te toetsen en toezichthouders die een andere rol krijgen. Interessant, maar het zijn geen politiek hete hangijzers. Ik begrijp wel dat je met een voorstel voor een extraparlementair kabinet komt als je je eigen rol zo ziet.

‘Maar gezien de manier waarop de Nederlandse politiek werkt, via een partijendemocratie, is het wel apart. Een soort onmacht spreekt er uit: het lukt blijkbaar niet op de reguliere democratische manier. Het gevaar is wel dat zo’n extraparlementair kabinet een soort technocratie wordt. Dat is volgens mij het laatste waar we behoefte aan hebben.’

Verwacht je spanningen in de Tweede Kamer nu Omtzigt zich weer zal moeten verhouden tot oud-partijgenoten, die hem bijvoorbeeld wilden ‘sensibiliseren’?

‘Ik denk dat het meevalt. Dit zijn professionele verhoudingen. Spanningen of gevoeligheden op het persoonlijke vlak, dat heb je zo vaak in de Kamer. Met veel CDA’ers kan hij nog uitstekend door een deur. Dat hij breed vangt in de peilingen, dat is niet voor niks.

‘Zijn medestanders zitten ook bij partijen als de SP, VVD en DENK, zoals Renske Leijten, Helma Lodders en Farid Azarkan met wie hij is opgetrokken tijdens de debatten en bevragingen rondom de Toeslagenaffaire. In de Kamer ligt hij goed en wordt hij gewaardeerd. Veel mensen zijn blij zijn dat hij er weer is.’

Meer over