Nieuws

OMT: chirurgische mondkapjes ook in drukke straat, in de collegezaal én bij demonstraties

Nederlanders moeten voortaan ook een mondkapje op als ze naar de markt gaan of zich in een drukke winkelstraat begeven, adviseert het OMT. Ook in de collegezaal én, pikant genoeg, bij (corona)demonstraties – en dan alleen nog maar de officiële mondkap.

Maarten Keulemans
Als het aan het OMT ligt, zal ook in drukke winkelstraten een mondkapje moeten worden gedragen.  Beeld ANP
Als het aan het OMT ligt, zal ook in drukke winkelstraten een mondkapje moeten worden gedragen.Beeld ANP

Dat staat in een maandag verschenen advies van het Outbreak Management Team, waarover het kabinet zich deze week zal buigen. Wat het OMT betreft is het gedaan met de fleurige stoffen mondkapjes van kledingzaak en warenhuis: chirurgische mondkapjes moeten de norm worden, schrijft de expertgroep in zijn nieuwe advies.

De blauwe doktersmaskers moeten de norm worden voor iedereen vanaf 13 jaar, op alle plekken waar geen afstand kan worden gehouden, schrijven de experts. Nieuw is bovendien dat het mondneusmasker ook op moet blijven als mensen ergens gaan zitten waar het druk is. Alleen bij het eten of drinken mogen ze af.

Ook moeten de mondkapjes opblijven bij colleges in het hoger onderwijs – hbo en universiteit. Op de middelbare school mogen de kapjes in de klas wél af, vinden de experts. ‘Anders zouden scholieren, die anders dan studenten niet ergens alleen zitten of lang naar buiten gaan, haast de hele dag een mondkapje op moeten. Dat is wel erg veel gevraagd’, zegt hoogleraar infectiepreventie en OMT-lid Andreas Voss desgevraagd.

Demonstraties

Buiten adviseert het OMT mondkapjes overal waar niet voldoende afstand kan worden gehouden. Behalve drukke winkelstraten denkt het OMT daarbij aan sportevenementen en demonstraties. Vooral dat laatste kan nog knap ingewikkelde consequenties hebben: zo zouden coronademonstranten voortaan alleen met een officieel mondkapje op mogen demonstreren.

De innigere omarming van de mondkapjes is opvallend. Zeker in het begin van de pandemie voelde het OMT bar weinig voor een mondkapjesplicht, zeer tot ongenoegen van mensen die juist al het mogelijke uit de kast willen trekken om het virus te bestrijden.

Maar met de opkomst van de omikronvariant zijn extra maatregelen nodig, zegt arts-microbioloog en OMT-lid Jan Kluytmans. ‘Deze variant is dermate besmettelijk dat je bovenop de andere maatregelen iets moet doen om de verspreiding tegen te gaan. En mondkapjes zijn een van de mogelijkheden om de transmissie verder te verminderen.’

‘We zitten echt in een totaal andere fase dan twee jaar geleden’, benadrukt Voss. ‘Het virus is anders, de prevalentie is anders, en het gedrag van de mensen op straat is anders. Mensen komen toch vaker in situaties waar ze minder goed afstand kunnen houden dan in het begin, toen corona nieuw was.’

Wegwerpmaskers

Dat het OMT nu pas officiële medische maskers aanraadt, heeft ook daarmee te maken. ‘Sommige stoffen maskers zijn haast net zo goed als chirurgische mondneusmaskers, sommige in het geheel niet’, zegt Voss. ‘Tot dusver vonden we het buiten proportie om chirurgische maskers aan te raden. Een wegwerpmasker kost zo’n 15 cent per stuk. Voor een gezin met kinderen zou dat al snel oplopen tot tientallen euro’s per maand.’

Weinig voelen de wetenschappers intussen voor de invoering van ‘FFP2-maskers’, de witte mondkapjes die nog veel strakker afsluiten en die worden bepleit door mensen die het virus nog drastischer willen tegengaan. Maar FFP2-kapjes hebben nadelen, constateert het expertteam: je kunt er bij langdurig gebruik hoofdpijn van krijgen en er benauwd, moe en kortademig van worden.

‘De kans is groot dat het masker sneller wordt afgedaan als het draagcomfort niet zo goed is’, aldus het OMT. ‘Conform het WHO-advies is een goed gedragen chirurgisch medisch masker bij langdurig gebruik daarom waarschijnlijk effectiever.’ Wel raadt het OMT het FFP2-masker aan voor kwetsbare personen die in riskante situaties belanden, zoals slecht geventileerde binnenruimtes waar mensen zingen en schreeuwen en geen afstand kunnen houden.

Duidelijkheid

Het kabinet had het OMT gevraagd om meer duidelijkheid, nadat diverse andere landen de mondkapjesregels wat aantrokken. De experts benadrukken dat mondkapjes ‘nadrukkelijk geen vervanging’ zijn van andere regels, zoals thuisblijven en testen bij klachten, in de elleboog hoesten en afstand houden.

Rond de feestdagen zag het RIVM het aandeel omikronvariant in de teststraten razendsnel stijgen, in Rotterdam en Amsterdam nog het snelst. Inmiddels zal de besmettelijkere, maar minder ziekmakende variant zo ongeveer alle besmettingen in ons land veroorzaken, vermoedt het OMT. Omdat de variant zo besmettelijk is en de afweer tegen corona omzeilt, bereikt hij ook meer kwetsbare mensen die ermee in het ziekenhuis kunnen komen. Onder meer Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de VS beleven om die reden een forse piek in de ziekenhuizen.

Kapje op, kapje af

Een beknopte tijdlijn van het mondkapje in Nederland

Maart 2020

Na weging van tientallen studies constateren internationale wetenschappers dat mondneusmaskers in de praktijk niet veel uithalen tegen epidemieën zoals de griep. Sommige experts protesteren en spreken juist van ‘een uitstekende interventie’.

1 April 2020

In Tsjechië, Oostenrijk en onder meer de Duitse stad Jena moet men in supermarkten en andere openbare ruimtes een mondkapje op: een primeur, in Europa. De WHO en het OMT adviseren ze nog niet. De zorg heeft de kapjes nodig.

15 April 2020

In de Tweede Kamer dienen nota bene Wybren van Haga en Thierry Baudet, die zich later fel zouden keren tégen mondkapjes, een motie in ‘om het dragen van mondkapjes te stimuleren’.

April-juni 2020

Onder meer de VS en Duitsland omarmen de mondkapjes. Het OMT houdt vol dat er geen reden is om ze verplicht te stellen. Vooral OMT-voorzitter Jaap van Dissel wordt daardoor kop-van-jut.

1 Juni 2020

De WHO adviseert: draag een mondkapje waar afstand houden niet lukt. Nederland verplicht hierop mondkapjes in het openbaar vervoer.

29 juli 2020

Er komen experimenten met mondkapjes in de binnensteden van Amsterdam en Rotterdam, kondigt Van Dissel zelf aan op een rommelige persconferentie. Voor een verplichting ‘ontbreekt het wetenschappelijk bewijs’.

30 september 2020

Onder druk van de oplaaiende tweede golf gaan OMT en kabinet om: er komt een mondkapjesplicht voor alle publieke binnenruimtes.

26 juni 2021

Na acht maanden mogen de kapjes af. Op televisie brengt minister Ferd Grapperhaus een grappig bedoelde ode aan het mondkapje.

16 juli 2021

Veel zorginstellingen verplichten het kapje weer voor bezoekers.

4 november 2021

Mondkapjesplicht geldt weer in winkel, supermarkt en andere binnenruimtes.

10 januari 2022

Het OMT adviseert: breid mondkapjesplicht uit en gebruik alleen nog medische mondkapjes.