Omgang met Nederlandse taal moet zorgvuldiger

HET succes van de Lijst Pim Fortuyn valt niet alleen toe te schrijven aan de inhoud van de boodschap van Fortuyn, maar vooral ook aan de helderheid van zijn boodschap....

Binnen de genadeloos afgestrafte partijen blijkt lang niet iedereen bereid de hand in eigen boezem te steken. Slechts enkelen geven er blijk van begrepen te hebben dat de eigen boodschap onvoldoende is gecommuniceerd.

Dit fenomeen raakt niet uitsluitend de politiek. Op talloze fronten wordt slecht gecommuniceerd via het gesproken woord. Ook in de audiovisuele media maken journalisten, presentatoren en anderen zich daaraan steeds vaker schuldig. Lange zinnen, doorspekt met onnodig ingewikkelde woorden en begrippen, leveren onherroepelijk snel verveelde en afhakende luisteraars op.

Het behoort tot de klassieke taak van de journalist om gecompliceerde zaken eenvoudig en helder uit te dragen. Journalisten die hun vak verstaan, komen consequent in het geweer tegen politici die zich van verhullend taalgebruik bedienen. Ooit werden binnen de omroep hoge eisen gesteld aan nieuwslezers, maar nu kunnen sommige nieuwslezers op gebrekkige wijze hun vak uitoefenen zonder kritiek van hun omroepbazen. Die ontberen tegenwoordig veelal vakkennis, nu managers de plaats hebben ingenomen van ambachtelijke omroepbazen.

Zo kon het gebeuren dat de kritiek op een maar zelden foutloos formulerende nieuwslezer als Philip Freriks achteloos wordt weggewimpeld met de mededeling dat zijn charmante persoonlijkheid het falen ruimschoots goedmaakt. Zo kon het ook gebeuren dat zijn collega Marga van Praag, na vele jaren schutteren met intonatie, nog altijd wordt gehandhaafd op een plaats die allang door professionelere nieuwslezers had moeten worden ingenomen.

Dat het inzetten van nieuwslezers die hun vak onvoldoende beheersen onmogelijk is bij serieuze omroepen als de BBC en CNN vindt in Hilversum nauwelijks gehoor. Die arrogantie valt vermoedelijk toe te schrijven aan het feit dat de invloed van de echte vakmensen is verdreven door een sfeer waarin slecht presteren niet langer een doodzonde is.

Naast het gebrekkig communiceren door politiek en media zijn er de individuele gedragingen. Zo heeft het Poldernederlands een stevige voet aan de grond krijgen. Vooral jonge, zelfbewuste vrouwen hebben zich meester gemaakt van een taalgebruik, waarbij bijvoorbeeld de 'ei'-klank is verworden tot een 'aai'-uitspraak.

Optimistisch gestemde logopedisten nemen aan dat het hier een tijdelijk modeverschijnsel betreft, maar andere taalwaarnemers denken dat het Poldernederlands zich zal nestelen. Als zij gelijk hebben, wordt Nederland bedreigd door een nieuwe Babylonische spraakverwarring. De bevolkingsgroep die zich vol overtuiging van het standaard-Nederlands wil blijven bedienen, zal op een dag de grootst mogelijk moeite hebben andere landgenoten te begrijpen.

Meer over