Omgaan met China

UITINGEN van sociaal protest mogen door de autoriteiten niet bruut worden neergeslagen, en het gebruik van dictatoriale methodes is helemaal uit den boze....

De toon van Zhu's rede was naar verhouding opvallend mild. Wie weet maakt het Chinese regime tien jaar na het neerslaan van het massale democratische protest op het Tiananmen Plein alsnog de weg vrij voor de lang verbeide Pekingse Lente?

De werkelijkheid is helaas vol tegenstrijdigheden. De door Zhu Rongji krachtig doorgezette economische hervormingen kosten miljoenen werknemers hun baan. China kan zich ook niet onttrekken aan de economische crisis in Azië.

De Chinese overheid is er vóór alles op uit de situatie onder controle te houden en een algemene explosie van protest tegen te gaan. De voortgaande economische sanering en herstructurering gaat daarom gepaard met grootscheepse investeringen in publieke werken en het creëren van een sociaal minimum voor brodeloos geworden arbeiders en boeren. De strijd tegen corruptie krijgt hoge prioriteit.

Ook aan het in stand houden van de economische banden met de VS en West-Europa wordt waarde gehecht. Dat is één van de redenen voor de door Zhu bepleite behoedzame aanpak van sociale protestuitingen. De huidige machthebbers beseffen dat een nieuw Tiananmen China's internationale status ernstig zou schaden.

Dit betekent niet dat de regerenden nu de voordelen van democratie onderkennen. Zij trekken een andere les uit 'Tiananmen': kom 'gewone' protesterende arbeiders en boeren zoveel mogelijk tegemoet, maar pak de organisatoren en initiatiefnemers keihard aan. Van vrijlating van de duizenden politieke gevangenen is geen sprake, integendeel, politiek gemotiveerde opposanten worden keihard vervolgd.

In deze context is de (door de VS gekozen) aanpak van constructive engagement op termijn niet zonder perspectief, zeker niet als de VS en Europa eindelijk hun krachten zouden bundelen. 'Constructieve betrokkenheid' impliceert zowel bereidheid tot economische en politieke samenwerking als het consequent en openlijk blijven hekelen van de repressie.

Minister Albright heeft deze week in Peking laten zien, hoe die combinatie gestalte kan krijgen. Ook het voor half april geplande staatsbezoek van koningin Beatrix kan een interessant politiek effect hebben (in China is men tenslotte gefascineerd door koningen en keizers). Maar uitsluitend en alleen, als het Nederlandse staatshoofd zich niet beperkt tot beleefdheden en 'stille diplomatie', maar zich ook openlijk inzet voor pluriformiteit en mensenrechten.

Meer over