'OM schiet nog te snel in de verdediging'

Scheidend procureur-generaal Ficq vindt dat het Openbaar Ministerie transparanter moet worden. Hij zwaait ex-minister Sorgdrager lof toe...

In de kamer waar de top van het Openbaar Ministerie altijd vergadert, ligt een rapport op tafel: Extern communiceren, zijn we er klaar voor? Het OM worstelt nog steeds met de pers- en slachtoffervoorlichting, erkent scheidend procureur-generaal (pg) René Ficq. Nu is het weer het rumoer rond het onderzoek naar de moord op Marianne Vaatstra dat in de laatste vergadering van het college van pg's aan de orde is geweest.

Als Ficq wordt gevraagd wat de grootste slag is die zijn organisatie in de komende jaren moet maken, hoeft hij niet lang na te denken. 'Het OM moet transparanter worden, moet zichtbaarder maken voor welke keuzes het staat. De buitenwereld hoeft het niet altijd eens te zijn met de keuzes die we maken, als ze maar snapt waaróm wij die keuzes hebben gemaakt.

'De straffen in Nederland kruipen nu te veel omhoog. Ik hoop dat meer transparantie ertoe zal leiden dat dit automatisme wordt doorbroken. Wij moeten verantwoording durven afleggen tegenover de rechter, maar ook tegenover het slachtoffer of de nabestaanden. We schieten nog steeds te gemakkelijk in de verdediging.'

In de zes jaar dat Ficq (60) pg is geweest - hij zoekt binnenkort zijn oude liefde, het recht, weer op - stond het OM voortdurend bloot aan publicitair geweld. De IRT-affaire die uitmondde in een parlementaire enquête, het ontslag van de collega's Van Randwijck en Docters van Leeuwen, de rel rond het rapport van de commissie-Kalsbeek over parallelle cocaïnetransporten. 'Een rustig bestaan was het niet', zegt Ficq.

Meer dan vijfentwintig jaar was hij 'staand', vanaf 1 januari gaat hij tot de zittende magistratuur behoren. Anderhalf jaar lang was hij de allerhoogste functionaris nadat Docters van Leeuwen was gewipt door minister Sorgdrager van Justitie. Ficq: 'Ik heb steeds een hogere functie aanvaard als ik er klaar voor was. Maar deze laatste functie heb ik niet gezocht'.

- Wat vindt u achteraf van het ontslag van Docters?

'Deze kwestie heeft alleen maar verliezers gekend: Docters, Sorgdrager, het OM en de politiek. Kort na het ontslag hebben de drie pg's die waren overgebleven en de hoofdofficieren een analyse gemaakt over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Een van de conclusies was dat het ministerie van Justitie te zwak geworden was.

'Door de reorganisatie van het OM was zijn macht toegenomen. Wij waren losgekomen van onze casusgerichte instelling. De vorming van een krachtig college van pg's had als gevolg dat er veel meer beleid werd gemaakt. Dat betekende ook dat er keuzes werden gemaakt die politiek gevoelig lagen.

'We waren in een andere verhouding terechtgekomen met het departement. In dat licht moet je ook de discussie zien over de aanwijzingsbevoegdheid, het recht van de minister van Justitie om het OM de opdracht te geven iemand te vervolgen of juist een vervolging te staken. Bij ons bestond de grote angst dat de politiek zich in onze zaken zou gaan mengen. Dat is niet goed voor de rechtsstaat. Op het departement dachten ze dat wij onafhankelijk wilden worden, terwijl het ons om de mate van afstand ging.

'Wij zijn gelukkig tot een prachtig compromis gekomen. Een van de grootste verdiensten van Sorgdrager is dat zij zich door de hele affaire-Docters niet heeft laten beïnvloeden en de nieuw gevonden balans tussen departement en OM niet heeft verstoord. Ze heeft de wetswijziging met glans door de Tweede Kamer geloodst.' - Het lijkt wel of Sorgdrager besmet is verklaard. Ze kan maar niet aan een nieuwe baan komen.

'Dat is ten onrechte. Haar structurele beleid was buitengewoon goed. Zij heeft het ministerie van Justitie omgevormd van een ivoren toren tot een organisatie die naar buiten wil kijken. We kunnen het ons niet permitteren om mensen met dit soort kwaliteiten langs de kant te laten staan.'

- Heeft Docters van Leeuwen niet te veel de dienst uitgemaakt binnen het OM? U en uw collega's leken zo hulpeloos toen hij werd ontslagen.

'We hebben Docters bewust de drager van het reorganisatieproces gemaakt, omdat hij daar veel ervaring mee had, maar ook omdat je bij veranderingen een ijkpunt nodig hebt. Dat ijkpunt was opeens weg. Het schokte mij ook dat premier Kok tot het oordeel was gekomen dat er een opstand van pg's was geweest. Het was een beeld dat ik niet herkende.

'Toen vroeg Sorgdrager mij waarnemend voorzitter te worden. We zijn gekomen tot een constructieve samenwerking.'

- Het lukt het OM maar niet om de IRT-affaire achter zich te laten. Volgens de commissie-Kalsbeek, die moest onderzoeken of de crisis in de opsporing voorbij is, zijn er behalve de door de politie getolereerde invoer van hasj ook parallelle cocaïnetransporten geweest. Gelooft u dat ook?

'Ik kan me voorstellen dat de commissie-Kalsbeek tot die conclusie is gekomen. De bron is de Haarlemse officier Snijders. Hij heeft een hypothese neergezet die het alleszins waard is te worden onderzocht. 'Het is alleen jammer dat dit aspect in de publiciteit zoveel aandacht heeft gekregen. Toen Kalsbeek haar rapport presenteerde, zei ze: ''De patiënt is gezond, maar hij heeft nog steeds een steenpuist.'' Die steenpuist is het nieuws gaan bepalen. Daardoor bleef onderbelicht dat het OM een enorme inspanning heeft verricht.'

Meer over