AnalyseTweede golf in Spanje

Om deze vier redenen gaat het met corona in Spanje nu helemaal verkeerd

Barcelona, 19 juli: het strand ligt flink vol.Beeld Nacho Doce / Reuters

Spanje wordt, als eerste land in Europa, in alle hevigheid getroffen door een tweede coronagolf. Wat gaat er mis?

De Spaanse regering houdt zich nog op de vlakte, maar voor de media is er geen twijfel meer: Spanje wordt, midden in de zomer, overspoeld door een tweede coronagolf. Het aantal besmettingen, ziekenhuisopnamen en zelfs het aantal doden loopt sneller op dan in ieder ander Europees land.

De situatie is zo zorgwekkend dat Nederland vanaf dinsdag voor heel Spanje een oranje reisadvies afgeeft. Dat wil zeggen: alleen noodzakelijke reizen, tien dagen in quarantaine bij thuiskomst.

Het Spaanse ministerie van Gezondheidszorg maakte maandag bekend dat er in het weekend 19.382 nieuwe besmettingen waren gevonden. Afgezet tegen het aantal inwoners is Spanje er momenteel even slecht aan toe als de VS, iets beter dan Peru of Brazilië, maar slechter dan alle andere Europese landen.

En niet alleen de besmettingen lopen op. In een week tijd overleden er 96 mensen aan covid. Er liggen alweer 5.484 coronapatiënten in het ziekenhuis. Het betekent dat in Madrid 12 procent van de bedden door hen wordt ingenomen, in de regio Aragón zelfs 14 procent. Andere behandelingen, bijvoorbeeld van hernia’s, worden uitgesteld.

‘Laat niemand zich vergissen: het gaat niet de goede kant op’, zei hoofdepidemioloog Fernando Simón vorige week. Hij liet een noodkreet uitgaan naar influencers: zij moesten hun volgers ertoe aanzetten om een mondkapje te dragen en hun sociale contacten te beperken.

Ondertussen vraagt Spanje zich vertwijfeld af: waarom wij? Dit zijn de voorlopige antwoorden.

1. Een rijk sociaal leven

Het Spaanse leven speelt zich voor een groot deel af buitenshuis. De bars zijn de hele dag door gevuld, van een café con leche in de ochtend tot de cañas in de avonduren. Bovendien is het familieleven hecht, en zoeken ook vriendengroepen elkaar graag op.

Dat alles geldt in versterkte mate in de zomer. Het is een periode om met de hele familie samen te komen in het dorp van de grootouders, of om met vrienden op vakantie te gaan aan het strand. Virussen hebben het door al dat sociale contact gemakkelijk bij de verspreiding.

Net als in andere landen zijn het vooral de jongeren die zich niet willen laten afremmen door het coronavirus. Alleen al in Barcelona maakte de politie in één week een einde aan 5.500 ‘botellones’ – zuipfestijnen op straat, die extra populair zijn sinds de horeca op tijd dicht moet.

Een kwart van de besmettingsgevallen valt nu in de leeftijdsgroep tussen de 15 en 29 jaar. Contact met de oudere generaties is echter onvermijdelijk: veel jongeren wonen bij hun ouders, en worden op zondag verwacht bij de familielunch.

Gran Canaria, 19 augustus: gepaste afstand van elkaar.Beeld Emilio Morenatti / AP

2. De paradox van het mondkapje

Spanje kent zeer strenge regels voor het gebruik van mondkapjes. Buitenshuis moeten ze altijd op, ook al is er in geen velden of wegen een levende ziel te bekennen. Er zijn slechts een paar uitzonderingen: de horeca, het strand of het zwembad.

De praktijk ziet er anders uit. Op een bepaald moment zijn de (jongere) Spanjaarden stilzwijgend overeengekomen: zodra je op je plek van bestemming komt, kunnen de mondkapjes af. Afstand houden? Daar denkt de grote meerderheid nooit aan.

Het komt er eigenlijk op neer dat de Spanjaarden hun mondkapjes vooral dragen op momenten dat de kans op besmetting zeer gering is  namelijk, wanneer ze in hun eentje op straat lopen.

3. Te weinig tests en gebrekkig contactonderzoek

In Spanje kent op dit moment maar liefst 7,2 procent van de coronatests een positieve uitslag. Nederland scoort 4,0 procent. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is de epidemie ‘onder controle’ als maximaal 5 procent van de verdachte gevallen positief blijkt te zijn.

Spanje zou dus meer moeten testen. Waarom gebeurt dat niet? Een opvallend verschil met Nederland is dat het rijtje symptomen waarmee mensen worden aangemoedigd om zich te laten testen kort is: koorts, hoest, benauwdheid.

Daarnaast schort er veel aan het contactonderzoek. De Spaanse media staan bol van de berichten over het tekort aan onderzoekers. Het gevolg is dat mensen die contact hadden met een coronapatiënt van niemand te horen krijgen dat ze in quarantaine moeten, noch dat ze zich moeten laten testen zodra ze symptomen krijgen.

Palma de Mallorca, 15 augustus.Beeld Enrique Calvo / Reuters

4. Vooral de armen getroffen

Het coronavirus steekt opvallend vaak de kop op in de armere delen van Spanje. In sommige wijken van Madrid worden inwoners momenteel massaal getest, in een laatste poging de verspreiding van het virus te stoppen. Het zijn precies de wijken die bekendstaan om hun slechte sociaal-economische omstandigheden.

Ook in de tuinbouwgebieden in het oosten van het land deden zich grote uitbraken voor. Daar ging het virus met name rond onder seizoenswerkers, vaak illegale immigranten die werken in de fruitpluk.

Al deze arbeiders, die gemakkelijk kunnen worden ontslagen en dan meteen zonder inkomsten zitten, hebben weinig reden om zich te laten testen of in quarantaine te gaan. Voor het coronavirus een buitenkans: dat kan zich ongehinderd blijven verspreiden.

Lees meer over corona in Spanje

Klaus en zijn huisgenoten sleepten Spanje door de lockdown: ‘Voor ons was muziek maken logisch’
Met zijn twee huisgenoten stuurde Klaus Stroink tijdens de lockdown in Spanje elke dag een liedje de wereld in vanaf hun dakterras. Dat sloeg aan: hun groep Stay Homas sleepte het land door de quarantaine.

Galicië verrast door nieuwe uitbraak: ‘Nu weet iedereen dat ook wij moeten oppassen’
En toen keerde het monster van corona terug. Voor vijf dagen moet A Mariña, een gebied met 70 duizend inwoners aan de noordkust van Galicië in Spanje, weer geloven aan een complete lockdown. ‘We hadden hier zo weinig ziektegevallen dat mensen dachten dat we onschendbaar waren.’

‘Spanje houdt overdag braaf afstand, ’s avonds in de bar worden de regels vergeten’
De Europese zomervakantie heeft een flinke klap opgelopen door nieuwe uitbraken in Spanje. De Spaanse toerismesector kan wel huilen, zegt correspondent Maartje Bakker in Madrid.

Meer over