nieuws

Ollongren wil verkiezingen spreiden over meerdere dagen en het aantal volmachten omlaag

De verkiezingen voor de Tweede Kamer, Provinciale Staten en gemeenteraden moeten voortaan over drie dagen worden verspreid. Vervroegd stemmen in plaats van alleen op woensdag draagt bij aan de opkomst van kiezers, vindt demissionair minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren.

Demissionair minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66) in de Tweede Kamer.  Beeld ANP
Demissionair minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66) in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Als kiezers op meer dagen kunnen stemmen, kan het aantal volmachtstemmen dat iemand mag uitbrengen verlaagd worden van twee naar één, schrijft Ollongren maandag aan de Tweede Kamer. Of briefstemmen een blijvertje moet worden in het verkiezingsproces zal de Tweede Kamer zelf moeten bepalen, adviseert ze.

Vanwege corona werden voor de Kamerverkiezingen van maart een paar vernieuwingen doorgevoerd. Volgens Ollongren blijkt uit onderzoek dat vervroegd stemmen wordt gewaardeerd. Twee op de tien kiezers zeggen daarvan gebruik te willen maken.

Het briefstemmen – in maart alleen toegestaan aan mensen van 70 jaar of ouder – riep veel meer commotie op. Onder meer omdat veel kiezers de procedure niet goed begrepen. Ook vertrouwden enkele politieke partijen de gang van zaken niet. Ollongren vindt dat de Tweede Kamer eerst maar eens ‘stevig inhoudelijk’ moet debatteren over plussen en minnen van briefstemmen voordat het eventueel in de Kieswet kan worden opgenomen.

Hoewel corona nog niet achter de rug is, wordt een aantal verkiezingsmaatregelen met het oog op vervroegde herindelingsverkiezingen van 24 november teruggedraaid. Briefstemmen kan dan niet, de verhoging van het aantal volmachtstemmen dat iemand mag uitbrengen (van twee naar drie) wordt weer ongedaan gemaakt. Volgende maand worden de gemeenteraden van vier nieuwe gemeenten (Maashorst, Land van Cuijk, Dijk en Waard en Purmerend) gekozen.

Op termijn moet het uitbrengen van nog maar één volmachtstem mogelijk zijn, denkt Ollongren. Dat is in lijn met een advies van de Kiesraad. Voor de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) gaat dat nog niet ver genoeg. Die is sinds jaar en dag kritisch over het Nederlandse systeem van volmachten omdat een kiezer zijn of haar stemgeheim moet opgeven en er gevaar bestaat dat stemmen worden geronseld.

De ‘tijdelijke wet verkiezingen covid-19’, die alle vernieuwingen voor maart mogelijk maakte, geldt nog tot 1 januari, maar is dus op een aantal punten met het oog op de herindelingsverkiezingen afgeschaald. In maart volgend jaar zijn er verkiezingen in 335 gemeenten. De tijdelijke wet kan verlengd worden, met het oog op de pandemie, waardoor een aantal vernieuwingen in het verkiezingsproces ook dan nog van kracht is.

Hoge kosten

Volgens hoogleraar politicologie Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam past bij elke maatregel in het verkiezingsproces de vraag wat ermee wordt opgelost. ‘We moeten niet vergeten dat mensen in Nederland veel vertrouwen hebben in de integriteit van het proces. Daarbij zitten we qua opkomst ook nog eens bij de top.’

Ook hoogleraar staatsrecht Wim Voermans van de Universiteit Leiden waakt voor het almaar aanpassen van procedures. ‘Vervroegd stemmen is op zich goed. Dat hadden we al veel eerder kunnen doen. Dat dat niet is gebeurd heeft met onze klassieke zuinigheid te maken.’ Volgens Ollongren kost het twee dagen meer openhouden van stemlokalen zo’n 11 tot 13 miljoen euro per verkiezing.

Beide hoogleraren zijn, net als een meerderheid van de Tweede Kamer, niet erg te spreken over een wet die het mogelijk moet maken om te experimenteren met nieuwe stembiljetten. In maart was er veel kritiek op het bijna onhandelbaar grote biljet voor de verkiezingen van de Tweede Kamer.

Ollongren zou op korte termijn willen experimenteren met kleinere biljetten waarop bijvoorbeeld niet de namen van kandidaten staan, maar slechts nummers. In de Tweede Kamer stuitten sommige voorstellen op grote kritiek. Er zijn zoveel moties en amendementen ingediend (de Tweede Kamer stemt er dinsdag over) dat de wet uitgekleed dreigt te worden.

Hoogleraar Van der Meer herinnert aan adviezen van de staatscommissie-Remkes waarin hij zitting had. ‘Als je wilt dat er minder partijen op het kiesbiljet komen te staan, dan moet je de eisen aan partijen verzwaren. Die eisen zijn niet meegegroeid met de tijd. Een relatief gering aantal handtekeningen is geen serieus draagvlak.’

Meer over