Olga de Haas was toch niet mesjokke?

Rare zinnen leiden af, rake zinnen lichten op, stelt Arjan Peters vast aan de hand van twee nieuwe boeken; over danseres Olga de Haas en dichteres Ida Gerhardt.

null Beeld Rein Janssen
Beeld Rein Janssen

Rare zinnen kunnen afleiden, vooral als ze erbij staan alsof er niets aan de hand is. In Morgen dans ik weer van Femke van Wiggen, over de legendarische danseres Olga de Haas (1944-1978), stuitte ik er herhaaldelijk op. 'Moskou is alles wat ze ervan verwachtte, maar het is geen Oud-West.' Waarom staat dat er, van Oud-West? Moskou wás al alles wat Olga ervan verwachtte, dus die rekende er in geen geval op dat de Russische stad óók nog Oud-West zou zijn. Olga de Haas was toch niet mesjokke?

Een van de vele vriendinnen van de danseres was ene Corrie uit Breda. Die herinnert zich dat Olga van niets een feestje kon maken. Van Wiggen schrijft: 'Er zijn dagen waarop Corrie opeens een oranje vogelkooi in haar huiskamer vindt, met een krijsende parkiet. Cadeautje.'

Er zijn dagen, staat er. Dus het is een aantal keer gebeurd. Heeft Corrie dat telkens weer even feestelijk gevonden? Is er dan nooit een moment gekomen - zeg, na het achtste vogelkooitje, met alweer zo'n vermaledijde krijsende parkiet erin - dat Corrie haar dansende vriendin heeft gesmeekt op te houden met die cadeautjes, voordat haar flatje in Breda-Noord in een oranje volière veranderd zou zijn?

Rake zinnen daarentegen kunnen een boek optillen, ook als daarin verder niet bijster veel aan de hand is. José van der Donk was de secretaresse, en later een vriendin, van de dichteres Ida Gerhardt (1905-1997) in haar laatste zeven levensjaren. Over die periode wisten we al een en ander uit Gebroken lied (1999), de herinneringen van Gerhardts laatste uitgever, Ad ten Bosch. De eens zo fiere dichteres was haar levenspartner kwijt, een groot deel van haar gezichtsvermogen, en ten slotte ook haar geheugen.

Van der Donk heeft haar liefdevolle notities over Gerhardt na jaren gepubliceerd, in Langs bergen en langs dalen (Schatkist; euro 14,50). En daar zitten rake zinnen tussen. Dit dicteerde Gerhardt, toen Van der Donk een brief moest adresseren aan iemand op wie Ida niet gesteld was: 'Zet er maar s.s.t.t. achter; dat zal hij wel mooi vinden omdat-ie niet weet wat het betekent.'

Heel mooi is de vurigheid waarmee Gerhardt zich op haar 91ste herinnert dat ze met haar leraar klassieke talen aan het Erasmiaans Gymnasium in Rotterdam, de eenzame dichter Leopold, uit schaatsen ging op de studentenijsbaan in Kralingen.

Nooit eerder zagen we Gerhardt zo huiselijk als in deze notities. Nadat ze in huis Berkelstaete in Warnsveld is opgenomen, maken ook de verzorgsters kennis met het taalgebruik van de bejaarde dichteres. Als de koffie niet goed heet is, placht Gerhardt te zeggen: 'Wat een luizige stilte heerst om de koffie.'

Dank, mevrouw Van der Donk, voor uw consciëntieuze notulen.

Verbetering: in een eerdere versie van deze column stond dat Ida Gerhardt in 1992 was overleden.

Meer over