Officieren en spionnen leven op onder Poetin

VOOR de regeringsleiders die vandaag op het Japanse eiland Okinawa bij elkaar komen voor de G8 is Vladimir Poetin geen onbekende meer....

Bart Rijs

Poetin zelf zal herhalen wat hij steeds in het buitenland zegt, en wat zijn collega's van de G8 graag van hem willen horen: dat Rusland zich zal ontwikkelen tot een democratische rechtsstaat met een aantrekkelijk investeringsklimaat. Een land kortom, dat op gelijke voet moet kunnen meepraten over de toestand in de wereld.

Poetins oekazes maken duidelijk dat dit op zijn best de halve waarheid is. In de jaarlijkse toespraak tot het parlement, waarin hij voor het eerst officieel zijn visie uiteenzette, lag de nadruk niet op versterking van de democratie, maar van de staat. Herstel van wat in Rusland 'de verticaal van de macht' wordt genoemd, is zijn credo.

Poetins politieke diagnose is zo gek nog niet. Onder zijn voorganger werd Rusland een staat waar kapitalistische roofbaronnen zich konden verrijken en de zwakken, ouderen en weerlozen zonder hulp ten onder dreigden te gaan. De vraag is of het middel van Poetin niet erger is dan de kwaal.

Het eerste slachtoffer van de kruistocht voor het herstel van de staatsmacht was Tsjetsjenië. Het leger heeft de hele republiek bezet en de constitutionele orde is in naam hersteld. Maar de gevechten gaan door, ook al komt het de EU gezien de beslissing om de hulp aan Rusland te hervatten, beter uit om te doen alsof de oorlog voorbij is. De afgelopen week zijn er volgens officiële cijfers weer 25 soldaten omgekomen . De Tsjetsjeense doden telt niemand.

Als tweede waren de presidenten van de deelrepublieken en de provinciale gouverneurs aan de beurt. Het Kremlin is met hulp van Poetins Eenheidspartij bezig drie wetten door het parlement te duwen die een einde maken aan hun absolute macht. Dat was hoog tijd: ze gedroegen zich als koninkjes die zich niets gelegen lieten liggen aan de rest van de federatie. De gouverneurs kunnen straks door het Kremlin aan de kant worden gezet als ze zich naar het oordeel van het hooggerechtshof niet aan de federale wet houden.

En nu liggen de oligarchen onder vuur - de zakenlieden die door hun relaties met de machthebbers vooraan stonden bij de privatisering van het staatseigendom en de Russische economie in een ijzeren greep hebben gehouden. Mediatycoon Goesinski wordt beschuldigd van verduistering, Interros-eigenaar Potanin moet 140 miljoen dollar betalen om te ontkomen aan vervolging, Alfa-bankdirecteur Aven staat onder surveillance en zelfs de baas van het Russische elektriciteitsmonopolie Tsjoebais, de aartsvader van de privatisering, moet zich bij de rekenkamer verantwoorden voor de ongeoorloofde verkoop van aandelen aan het buitenland. Het Kremlin ontkent dat er sprake is van een geregisseerde campagne, maar commentatoren twijfelen er niet aan dat Poetin stilzwijgend zijn goedkeuring heeft gegeven.

Het is hem dus duidelijk ernst met de versterking van de staat. Maar of de bestuurshervormingen, de aanpak van de oligarchen en de pacificatie van de Tsjetsjeense rebellen de rechtsstaat dichterbij brengen, is nog maar de vraag.

Poetin leunt bij zijn hervormingen zwaar op het leger, de politie en vooral op de veiligheidsdienst FSB. Critici waarschuwen dat de president niet de macht van de staat versterkt, maar die van de officieren en spionnen. Die staan te trappelen om hun positie aan de top weer in te nemen.

De Veiligheidsraad, een officieus adviesorgaan dat wekelijks in het Kremlin vergadert, is onder Poetin een parallelle regering aan het worden. De raad is het domein van de generaals, Poetins bekenden uit de FSB en de zeven generaal-gouverneurs die hij heeft aangesteld om de regio's in het gareel te houden.

De politiemensen, officieren en FSB-agenten hebben de laatste tijd iets van hun oude arrogantie teruggekregen. Gewone Russen die hen dwars zitten, kunnen er lelijk van lusten . De douanier die in mei op het vliegveld bij Moskou een stapel boekjes van een Amnesty International-medewerker in beslag nam alsof er geen internet bestaat, deed dat natuurlijk niet op bevel van het Kremlin. Het tekent wel de sfeer die er in het Rusland van Poetin hangt.

Als mister Putin echt naar een democratische rechtsstaat streeft, moet hij aan deze autoritaire reflexen een eind maken. Daar hangt het van af of Rusland 'een dictatuur van de wet' wordt, ook zo'n slogan die hij graag in de mond mag nemen, of alleen een dictatuur.

Meer over