Bellen metMark Schenkel

‘Oeganda helpt VS vluchtelingen opvangen, Amerikanen letten wat minder op de onderdrukking van de oppositie’

Een deel van de door de VS uit Afghanistan geëvacueerde mensen, krijgt tijdelijk opvang in Rwanda en Oeganda. Hoe is dat zo gekomen? We bellen met onze man in Oeganda.

Afghaanse vluchtelingen worden in bussen naar hun onderkomen gebracht vanaf Entebbe International Airport in Oeganda. Beeld REUTERS
Afghaanse vluchtelingen worden in bussen naar hun onderkomen gebracht vanaf Entebbe International Airport in Oeganda.Beeld REUTERS

Oeganda en Rwanda nemen, naar eigen zeggen tijdelijk, vluchtelingen op die de Amerikanen uit Afghanistan hebben gehaald. Waarom doen ze dit?

‘De Verenigde Staten zijn op zoek gegaan naar bondgenoten die vluchtelingen kunnen opvangen. En de leiders van Rwanda en Oeganda brengen hun agenda’s in lijn met die van de Verenigde Staten. Daar zal de telefoon dus snel worden opgenomen.

‘Zo is Oeganda in de Hoorn van Afrika dé actieve partner van de VS in de war on terror, al sinds kort nadat de VS die in 2001 had afgekondigd. En Rwanda zet militairen in voor VN-missies, bijvoorbeeld in Mozambique en de Centraal Afrikaanse Republiek. Ze sturen telkens het signaal: wij stellen ons op als bondgenoten, wij zijn er om stabiliteit te brengen. Dat geldt nu dus ook voor het opnemen van de Afghaanse vluchtelingen.’

Waarom vinden de leiders van Oeganda en Rwanda goede banden met de Verenigde Staten zo belangrijk?

‘Het idee is dat als deze landen de VS diensten verlenen, ze ook diensten terug mogen verwachten. De VS is het grootste donorland van beide staten. Bovendien is het belangrijk voor de presidenten, Paul Kagame in Rwanda en Yoweri Museveni in Oeganda. Die delen allebei al decennia de lakens uit. Als zij de oppositie weer eens onderdrukken, is de VS net iets terughoudender met kritiek leveren. Ook trainen de VS Oegandese militairen, en het leger is uiteindelijk het fundament van de binnenlandse macht van Museveni.

‘Er is geen land in Afrika dat meer vluchtelingen huisvest dan Oeganda: anderhalf miljoen. Daar komen nu 51 Afghanen bij, later mogelijk meer. Dit ruimhartige vluchtelingenbeleid heeft zeker positieve kanten. Maar het sluit ook aan bij een leider die zich als partner van westerse landen neerzet. Museveni weet dat die landen opvang in de regio belangrijk vinden. Zo laat hij zien: ik ben een onmisbare partner, laat mij binnenlands maar mijn gang gaan.’

Hoe reageren de mensen in Oeganda, waar jij woont, op de komst van de Afghanen?

‘In Kampala, de hoofdstad, is het groot in het nieuws. De situatie in Afghanistan is immers wereldnieuws, dus als je eigen land daar mee in aanraking komt, trekt dat aandacht. De meeste mensen hebben geen enkel bezwaar tegen de komst. Oegandezen zijn, door de bank genomen, verwelkomende, vriendelijke mensen.

‘Wat wel wat wenkbrauwen heeft doen fronsen, is dat de Afghanen worden gehuisvest in een duur hotel in de stad Entebbe, waar het vliegveld ligt. Een kamer kost er meer dan 100 dollar per nacht. Dat terwijl die anderhalf miljoen vluchtelingen ver in het binnenland in een opvangkamp zitten. Maar dit is een speciale categorie natuurlijk, het is ook de bedoeling dat ze snel weer door zullen reizen. Bovendien wordt, zo zegt de regering, de rekening betaald door de VS.

‘Sommige mensen zeggen ook: wacht even, er zitten ook Oegandezen in Afghanistan. Hoeveel weet ik niet, maar in de nasleep van de Navo-aanwezigheid zijn private bewakers uit Oeganda in Afghanistan gaan werken. Dat gebeurde ook tijdens de oorlog in Irak. Sommige mensen zeggen dus: als geregeld kon worden dat tientallen Afghanen naar Oeganda komen, waarom lukt het de regering dan niet om die Oegandezen terug te halen? Dat laat uiteindelijk ook wel zien dat de president er, plat gezegd, meer aan heeft om Washington te vriend te houden dan zijn eigen bevolking.’

Een eerste groep Afghaanse vluchtelingen die aankomt in Oeganda. Beeld AFP
Een eerste groep Afghaanse vluchtelingen die aankomt in Oeganda.Beeld AFP

Nu ik je toch aan de lijn heb, hoe staat het ervoor met de coronabesmettingen in het land?

‘Begin juni werd Oeganda overspoeld door de eerste echte coronagolf, met overvolle ziekenhuizen en veel doden. Dat is nu voorbij. Momenteel valt het wel mee met te besmettingen. Officieel is er nog wel een avondklok, ik meen om 19.00 uur, maar in de praktijk is die verwaterd. Wat wel relevant is, ik werk nu aan een verhaal daarover, zijn de schoolsluitingen. Daar zijn ze erg rigoureus in geweest: ze zijn, op een korte tussenpoos na, al anderhalf jaar dicht. Dat heeft een enorme impact.’

Hoe zit het met de vaccinatiecampagne in Oeganda?

‘Dat gaat extreem traag. Iets van 1 procent is hier volledig gevaccineerd. Men werkt vooral met vaccins van AstraZeneca, die komen grotendeels via Covax, de organisatie die internationaal vaccins verdeelt. Er beginnen nu wel wat meer vaccins binnen te komen, ook uit China bijvoorbeeld.’

Intussen spreken wij over de mogelijkheid om een derde dosis toe te dienen. Zijn ze daar in Oeganda niet chagrijnig over?

‘Sommige mensen wel, maar in eerste instantie wijzen mensen vooral naar de eigen regering. Veel mensen vinden dat bijvoorbeeld de Oegandese regering best zelf beter op zoek kan gaan naar vaccins, of afspraken kan maken met andere landen. De regering had meer op eigen kosten kunnen organiseren. In plaats daarvan is traag gereageerd, ook omdat de gedachte was: Covax regelt het wel.’

Meer over