Ocalan executeren of niet wordt politiek besluit

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft Turkije donderdag opgeroepen PKK-leider Öcalan een eerlijk proces te geven....

De vreugde en de nationale trots in Turkije over de arrestatie van de leider van de Koerdische Arbeiders Partij PPK en diens overbrenging naar het gevangeniseilandje Imrali was gigantisch. Geen enkele tv-zender durfde achter te blijven, zodat in de eerste week van Öcalans aanhouding diens gezicht een soort nationale screensaver werd op miljoenen beeldbuizen.

De landelijke euforie werd door de Turkse machthebbers in dank aanvaard. Maar zij lieten een kans voor open doel liggen om vanuit een positie van kracht eindelijk een serieuze oplossing te zoeken voor het Koerdische vraagstuk.

Turkije blijft zich verzetten tegen iedere vorm van dialoog met de Koerden. Ankara praat niet met de PKK. Na veertien jaar brute oorlog - waar de PKK in Turkse ogen de aanstichter van is - valt dat wel te begrijpen.

Er zijn gematigder Koerdische groeperingen, maar ook die kunnen geen genade vinden in de ogen van de staatstop. Integendeel, politici van de Koerdische Hadep-partij worden vervolgd en de hoogste aanklager Savas stuurt aan op een verbod van die partij.

Deze onverzoenlijkheid doet het ergste vrezen voor de persoon van Abdullah Öcalan. Natuurlijk, juristen gingen er meteen al van uit dat de PKK-voorman ter dood zal worden veroordeeld. Een straf die vervolgens kan worden omgezet in levenslang. Want sinds de militairen zich enkele jaren na de coup van 1980 terugtrokken uit het directe landsbestuur, is geen doodvonnis meer voltrokken, klonk het hoopvol. Öcalans terdoodveroordeling is een gelopen race, verzuchtte onlangs een advocaat die is betrokken bij de verdediging. Dat zou heel goed kunnen, gezien de tenlastelegging van hoogverraad. Ook de berechting door de speciale, niet onafhankelijke, veiligheidsrechtbank belooft niet veel goeds voor de verdachte.

Wordt na vijftien jaar Öcalan de eerste aan wie de zwaarste straf zal worden voltrokken? Kan Turkije, kil gezegd, het zich veroorloven de man te laten leven?

Uiteindelijk beslissen parlement en president daarover, zodat er sprake is van een politiek vonnis. En je kan gerust aannemen dat er nu al een dergelijke rekensom wordt gemaakt in de burelen van de machthebbers.

Als de Koerdenleider inderdaad wordt terechtgesteld, zal dat zijn omdat hij levend gevaarlijker wordt geacht dan dood. En de internationale kritiek zal dan voor lief worden genomen.

Durft Ankara het aan om van Imrali een soort Robbeneiland te maken met Öcalan in de rol van Nelson Mandela? Of het St. Helena van Napoleon?

In dat geval blijft Öcalan bestaan als krachtig symbool van Koerdisch nationalisme en de veertienjarige oorlog tegen Ankara. Hij zou het brandpunt worden van nationale en internationale discussie over het Koerdische probleem. Hij zou de aanleiding blijven vormen voor een veelvoud aan al dan niet gewelddadige demonstraties in binnen- en buitenland. Hij zou zelfs het doel kunnen worden van een spectaculaire bevrijdingsactie door de PKK.

En stel (een uiterst kleine kans overigens) dat de ergste nachtmerrie van de machthebbers bewaarheid wordt en een islamistische regering langs parlementaire weg aan de macht komt. Is het dan uit te sluiten dat de islamisten het op een akkoordje zullen gooien met de Koerden in ruil voor het leven van Öcalan?

Maar als Öcalan wél ter dood wordt gebracht, wat dan? Dan wordt hij naar alle waarschijnlijkheid een martelaar (tenzij de huidige Turkse opzet slaagt om de man neer te zetten als een zielige, zwetende lafaard). Dan zullen er ongetwijfeld overal gewelddadigheden uitbreken waarvan Ankara de schuld krijgt.

Veel westerlingen zouden dan hun vooroordeel bevestigd zien dat de Turken een stelletje gewelddadige en bloeddorstige muzelmannen zijn waardoor de toegang tot de Europese Unie voor jaren wordt versperd.

Alle voors en tegens op een rijtje zetten is niet genoeg. Volgende maand gaat Turkije naar de stembus. De uitslag zal hoogstwaarschijnlijk een net zo versnipperd beeld te zien geven als de situatie nu. De regering-Ecevit zal erop zijn gebrand in de aanloop naar de verkiezingen zichzelf als daadkrachtig te afficheren.

Zoals het er nu naar uitziet, is de overgrote meerderheid van het electoraat er voor Öcalan terecht te stellen. Verder kan Turkije met recht en reden naar de VS wijzen waar de doodstraf gemeengoed is. Tel daarbij op de bij veel Turken heersende mening dat hun land toch niet welkom is in de EU, zodat de gramschap uit Europa maar voor lief moet worden genomen en de conclusie moet luiden dat het er somber uitziet voor Abdullah Öcalan.

Eric Outshoorn

Meer over