Obama's paringsdans bereikt Syrië

Machtige senatoren op bezoek na overleg met Clinton...

BEIROET Een maand na het aantreden van president Obama in Washington begint één van de veranderingen in de Amerikaanse Midden-Oostenpolitiek zich af te tekenen. Waar de in het vooruitzichtgestelde toenadering tot Iran slechts moeizaam van de grond lijkt te komen, wordt rond Syrië een ware paringsdans gevoerd.

Het bezoek aan de hoofdstad Damascus vandaag van senator John Kerry, oud-presidentskandidaat en voorzitter van de senaatscommissie voor Buitenlandse Zaken, is slechts een onderdeel van die toenadering.

De afgelopen weken hebben de Amerikanen een deel van de sancties tegen Syrië opgeheven en heeft Saoedi-Arabië, een belangrijke bondgenoot van de Verenigde Staten, stappen genomen om de breuk te helen.

Kerry is bekend als de Democraat die in 2004 de verkiezingen verloor van George Bush. Maar hij is niet naar de achtergrond verdwenen. Niet alleen leidt hij het machtige senaatscomité, hij heeft als vooraanstaande Democraat ook toegang tot de president. Voor zijn reis overlegde hij bovendien uitgebreid met minister van Buitenlandse Zaken Clinton.

Anders dan eerdere bezoeken van Amerikaanse Congresleden lijkt het er dus op dat Kerry deels uit naam van de nieuwe regering spreekt en luistert. Terwijl die eerdere bezoeken, zelfs van de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, in 2007, voornamelijk een symbolisch karakter hadden, zouden er deze keer zaken gedaan of in ieder geval kunnen worden aangezwengeld.

In 2003 voerde de Amerikaanse regering de druk op Damascus op vanwege de toenmalige Syrische militaire aanwezigheid in Libanon, de steun voor militante groepen in de regio en de ontwikkeling van massavernietigingswapens. In dat jaar werd een wet aangenomen die de handel met Syrië beperkte. Eerder deze maand echter gaven de Amerikanen vliegtuigfabrikant Boeing toestemming reserveonderdelen uit te voeren naar Syrië. Ook mocht 500 duizend dollar worden overgemaakt naar een Syrische liefdadigheidsinstelling.

De Amerikaanse koerswijziging is volgens sommige Midden-Oostenadviseurs van de Amerikaanse regering een poging om Iran te verzwakken. Syrië en Iran zijn bondgenoten; de wapentoevoer van de pro-Iraanse Hezbollah-militie in Libanon gaat bijvoorbeeld via Syrië. Ook zou Washington via Damascus kunnen proberen de Palestijnse Hamas-beweging te bewegen tot meer gematigdheid. De Syrische steun voor Hezbollah en Hamas zou ook bovenaan staan bij vredebesprekingen tussen Israël en Damascus.

De Syrische president Bashar al-Assad heeft in recente interviews echter aangegeven dat hij beide groeperingen niet hoeft te laten vallen. Een andere tegenvaller voor Obama’s beleid van toenadering is het recente bericht dat het internationale atoomenergieagentschap IAEA nieuw bewijs heeft dat er uranium is aangetroffen op de plek in Syrië die Israël in 2007 heeft gebombardeerd. Syrië was daar volgens Amerikaanse bronnen bezig met de bouw van een door Noord-Korea ontworpen kernreactor. Het IAEA heeft de Syrische regering om meer openheid gevraagd.

Toch menen optimistische Amerikaanse en andere internationale waarnemers dat Syrië rijp is voor verzoening. De Syrische steun aan de Iraakse militanten zou afgenomen zijn; ook zou Damascus’ rol in Libanon positiever zijn. Bovendien dwingt de economische crisis Syrië de steun van het Westen te zoeken.

De militanten in Irak lijken echter op hun retour en dat kan verklaren waarom er minder geld en wapens naar hen stromen. En in Libanon lijken de pro-Syrische partijen zich alweer op te maken voor het gebruik van intimidatie om de verkiezingen later dit jaar te beïnvloeden.

De Syrische regering is vooral geïnteresseerd in het overleven van het eigen regime. Of dat via toenadering tot het Westen kan worden bereikt, is twijfelachtig. Damascus heeft jarenlang de rol van Syrië in de regio versterkt door militante anti-westerse groepen te steunen. Als het regime daarmee zou stoppen, zou het tandeloos zijn.

Intern heeft de regering de afgelopen jaren keihard opgetreden tegen critici. Als Obama’s toenadering slaagt, dan betekent het dat de Amerikanen opnieuw in zee gaan met een autoritair Arabisch regime.

Meer over