Commentaar

'Obama's optreden tegen IS verdient steun, ondanks ontbreken VN-mandaat'

Bombardementen op doelen in Syrië zijn controversieel, maar noodzakelijk om IS te bestrijden, schrijft Arnout Brouwers in het commentaar van de Volkskrant.

OPINIE - Arnout Brouwers
De Amerikaanse president Barack Obama. Beeld reuters
De Amerikaanse president Barack Obama.Beeld reuters

De Verenigde Staten hebben de afgelopen dagen voor het eerst doelen in Syrië getroffen in hun campagne tegen de extremistische militanten van Islamitische Staat. Zij worden in deze escalatie van de luchtcampagne militair ondersteund door maar liefst vijf Arabische landen.

President Barack Obama, die tot dusver uiterst behoedzaam heeft geopereerd in het Midden-Oosten, ziet zich gedwongen tot een krachtiger optreden. Niet alleen de brute onthoofding van Amerikaanse gijzelaars noopte tot een antwoord, maar ook het militaire succes van IS in zowel Irak als Syrië. De terreur waaraan IS-militanten hun tegenstanders onderwerpen, is succesvol: opponenten vluchten vaak nog sneller dan de IS kan oprukken.

Dwangsituatie
De ontwrichting die dat teweegbrengt in de hele regio, ook buiten Irak en Syrië, heeft Obama in een soort dwangsituatie gebracht waarin hij wel moest optreden. Hij laat zich hierbij gelukkig leiden door zijn voorkeur voor diplomatieke en politieke oplossingen en zijn terechte aarzelingen over de grootschalige inzet van Amerikaanse militaire middelen, laat staan grondtroepen.

De VS en hun Europese en Arabische bondgenoten kunnen een cruciale rol spelen bij het bestrijden van IS, maar de situatie in de regio is te complex en de onvoorziene effecten van een grootschalige westerse interventie te riskant om de ambities groter te formuleren dan indamming van deze kwaadaardige groep die in naam van de islam vooral medemoslims terroriseert. Lokale politieke oplossingen (zoals een meer inclusief politiek proces in Irak, gericht op het losweken van soennitische milities uit IS) én lokale militaire bondgenoten moeten uiteindelijk het meeste werk verzetten.

De diplomaat Obama heeft ervoor gekozen een zo breed mogelijke internationale coalitie tegen IS uit de grond te stampen zonder toestemming te vragen van Syriës president Assad - die zelf verantwoordelijk is voor monsterlijke misdaden tegen zijn bevolking - of van de VN-Veiligheidsraad. Dat laatste is onwenselijk, maar tevens onontkoombaar. Het is niet zozeer een uitdrukking van het vermaledijde 'Amerikaanse unilateralisme', maar erkenning dat de Veiligheidsraad verlamd is door onoverbrugbare tegenstellingen. Nadat westerse landen in Russische ogen het VN-mandaat voor humanitair ingrijpen in Libië (dat mogelijk werd door een Russische stemonthouding) in 2011 'misbruikten' om Kadhafi te wippen, kondigde president Medvedev zelfs aan dat Rusland 'nooit meer' Amerikaanse interventies in de Veiligheidsraad zou steunen.

Rusland en Iran hebben de door de VS geleide luchtaanvallen in Syrië veroordeeld, maar toch lijkt de huidige situatie weinig op de NAVO-luchtaanvallen op Belgrado in 1999 of de door George Bush begonnen landoorlog tegen Saddam Hoessein in 2003 - beide zonder VN-mandaat. De internationale coalitie tegen IS is in werkelijkheid veel breder en zelfs de landen die de militaire actie in Syrië om volkenrechtelijke redenen afwijzen, hopen heimelijk dat het militaire optreden tegen IS effectief zal zijn. Niettemin valt te hopen dat Obama in New York steun zal krijgen voor mondiale afspraken over de aanpak van jihadisten.

Het Amerikaanse optreden tegen IS in Syrië verdient steun, ondanks het ontbreken van een VN-mandaat onder Hoofdstuk VII van het Handvest. Amerikaans leiderschap in de strijd tegen IS blijkt onontbeerlijk, maar om effectief te kunnen zijn, moeten de VS en hun bondgenoten er alles aan doen om de diplomatieke coalitie tegen IS zo breed mogelijk te houden en benadrukken dat, hoewel dit militaire ingrijpen noodzakelijk is, het nooit het definitieve antwoord kan zijn op bewegingen als IS.

Arnout Brouwers is chef opinie van de Volkskrant.

Obama spreekt met de afgevaardigden van de vijf Arabische landen die meedoen in de strijd tegen IS in Syrië. Beeld epa
Obama spreekt met de afgevaardigden van de vijf Arabische landen die meedoen in de strijd tegen IS in Syrië.Beeld epa
Meer over