Obama gokt op afschrikkingseffect

Gebruik van chemische wapens betekent over- schrijding van een 'rode lijn'. Wat kan Amerika?

ARIE ELSHOUT

Amerika gaat wapens leveren aan het Syrische verzet, nu het heeft vastgesteld dat het regime van Assad gifgas heeft ingezet. President Obama overschrijdt hiermee de grens tussen humanitaire en militaire hulp. Toch heeft hij nog steeds weinig trek in een veel robuustere bemoeienis. Eigenlijk ging de discussie vrijdag meer over wat hij níet wil doen dan over wat hij wél wil doen.

Benjamin Rhodes, plaatsvervangend adviseur voor de nationale veiligheid, zei dat Obama heeft uitgesloten dat er grondtroepen worden ingezet in Syrië. Geen 'laarzen op de grond'. Ook is de president er nog steeds niet van overtuigd dat een vliegverbod voor Assads luchtmacht veel zou uithalen. Het is niet onmiddellijk duidelijk hoe je vanuit de lucht de 'diepgewortelde problemen op de grond' kan oplossen, aldus de adviseur.

Er moest vrijdag nog worden besloten hoe de militaire steun er zal uitzien. Er wordt gedacht aan het leveren van kleine wapens en munitie. De rebellen willen ook antitankwapens en luchtdoelraketten. De eerste krijgen ze misschien. Maar de laatste waarschijnlijk niet, uit angst dat ze in verkeerde handen vallen en gebruikt kunnen worden voor terreuraanslagen op passagiersvliegtuigen.

Dat risico bestaat ook voor de andere wapens, maar het Witte Huis heeft meer vertrouwen gekregen dat zij niet terechtkomen bij islamistische groepen die verbonden zijn met Al Qaida. Vorig jaar deden de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie en het hoofd van de CIA ook al een voorstel voor wapenleveranties aan de opstandelingen, maar dat veegde Obama toen nog van tafel.

Dat de president nu schoorvoetend overstag gaat, komt doordat hij zichzelf in een dwangpositie had gemanoeuvreerd. Om te voorkomen dat de oorlog verder zou escaleren en de drempel naar het gebruik van gifgas, een massavernietigingswapen, zou worden gepasseerd, trok hij het afgelopen jaar een 'rode lijn'. Zou Assad die overschrijden, dan zou dat een 'game changer' zijn, een daad die tot een verandering zou leiden van Amerika's politiek van betrekkelijke afzijdigheid.

Obama paste hier de regels toe van de afschrikking: de dreiging met vergelding moet de ander doen inbinden. Vaak werkt het, maar zo niet, dan scheppen woorden verplichtingen en sta je voor het blok. Toen de Amerikaanse inlichtingendiensten donderdag concludeerden dat voor hen vaststaat dat Assad chemische wapens heeft gebruikt, moest Obama zijn dreigement waarmaken.

Want afschrikking is absoluut. Je kunt niet een verbod instellen en dat vervolgens laten schenden. Dan werkt de afschrikking niet meer. Het gifgas is weliswaar op kleine schaal gebruikt, maar als hij dit zou toestaan, kan Assad zeggen: 'als een beetje mag, mogen twee beetjes misschien ook'. Bovendien: wat zijn 'rode lijnen' dan nog waard? Het zou een uitnodiging zijn aan Iran om ook de rek in Obama's verbod op een Iraans kernwapen uit te testen.

Obama's geloofwaardigheid stond dus op het spel. Daar kwam bij dat Assad, gesteund door Rusland, Iran en Hezbollah, terrein aan het heroveren is. Hij bedreigt Aleppo. Dit vroeg om een tegenactie. Obama zet nu een stap naar grotere betrokkenheid, maar door zijn weerzin tegen militaire avonturen doet hij dat schuifelend.

undefined

Meer over