NieuwsVliegtuigcrash Iran

NYT: president Rohani maakte een einde aan Irans doofpot over de vliegtuigcrash

Terwijl woordvoerders van de Iraanse president Hassan Rohani het Westen dagenlang betichtten van ‘grove leugens’, wisten Irans hoogste militairen én ayatollah Khamenei vrijwel meteen na de crash van de Oekraïense Boeing dat de Iraanse luchtafweer verantwoordelijk was voor de dood van 176 vliegtuigpassagiers; een officier van de luchtafweer had op de verkeerde knop gedrukt.

President Hassan Rohani. Beeld EPA
President Hassan Rohani.Beeld EPA

De Revolutionaire Garde lichtte de gekozen regering niet in en zette alles in het werk om haar betrokkenheid te verbergen. Daarop volgde uiteindelijk een hevige strijd in het regime, die eindigde met een ultimatum van de Iraanse president Hassan Rohani: óf we geven openheid van zaken, óf ik treed af.

Dat blijkt uit een reconstructie die The New York Times zondag publiceerde, het resultaat van onder meer gesprekken met Iraanse diplomaten, hoge leden van de Revolutionaire Garde en insiders uit kringen rond ayatollah Khamenei. Het feit dat de Revolutionaire Garde de regering dagenlang buitenspel kon zetten, werpt nieuw licht op de machtsverhoudingen in Irans gecompliceerde regime.

Een geheim onderzoekscomité concludeerde woensdagavond 8 januari rond zonsondergang al dat het vliegtuig de nacht ervoor was neergeschoten door Iraanse raketten, afgevuurd als gevolg van een menselijke fout. Maar openheid daarover, besloten leiders van de Revolutionaire Garde, zou resulteren in massale protesten tegen het regime in een toch al zeer onstabiele tijd; Iran had een maand eerder een protestgolf bloedig neergeslagen, met vermoedelijk honderden doden. Bovendien zou het leden van de luchtafweer huiverig maken opnieuw een raket af te vuren – en de Amerikaanse dreiging was nog niet geweken.

De Revolutionaire Garde besloot de toedracht verborgen te houden, in ieder geval totdat maanden later de zwarte dozen waren onderzocht en de aandacht voor de kwestie mogelijk was afgenomen. Opperste Leider ayatollah Khamenei kreeg de bevindingen van het onderzoeksteam te horen, maar gekozen president Rohani werd in het duister gehouden. Pogingen van zijn team om militaire bevelhebbers te bereiken, faalden; ze belden simpelweg niet terug.

Ondertussen riepen westerse regeringen steeds luider dat het vliegtuig mogelijk was neergeschoten. ‘Dit duidt op een raketinslag,’ zei een luchtvaartdeskundige van de TU Delft twee dagen na de crash tegen de Volkskrant. ‘Op de radarbeelden zie je dat het vliegtuig opstijgt en dat kort daarna alles abrupt stopt. Als er een technisch probleem zou zijn geweest, bijvoorbeeld omdat de motoren stoppen, dan zou je zien dat het nog gewoon doorvliegt.’

Maar de Iraanse regering, onder gezag van Rohani, bleef roepen: leugens. Psychologische oorlogsvoering, een westers complot. Pas vrijdagmiddag kreeg Rohani de waarheid te horen, en dreigde op te stappen als er niet ogenblikkelijk openheid van zaken kwam. Uiteindelijk zullen Canada en de VS de waarheid ontdekken, en de druk die daarop volgt kan Iran er niet bij hebben, zei Rohani. De Garde bleef weigeren, totdat ayatollah Khamenei – ingeseind door een vertrouweling die de discussie had gadegeslagen – een boodschapper stuurde: we geven het toe.

Met de publieke erkenning van schuld is de interne strijd niet geëindigd. De Revolutionaire Garde wil de schuld voor de 176 dode vliegtuigpassagiers in de schoenen schuiven van de militair die de raketten afschoot en andere direct betrokkenen. Rohani wil uitgebreid onderzoek naar de commandostructuur binnen de Revolutionaire Garde. Ook wil hij weten waarom hij, als de hoogste gekozen leider van het land, zolang in het duister is gehouden door de militairen.

Meer over