Nu wacht Birma nog op democratie en mensenrechten

De reacties op de vrijlating van Aung San Suu Kyi zijn verheugd, maar tegelijk behoedzaam. 'Haar vrijlating is alleen toe te juichen als het geen stunt is van de junta om zich aan opgelegde sancties te ontworstelen', zegt de Belgische oud-premier Wilfried Martens....

Van een medewerkster Fleur Boose

Er zijn wel aanwijzingen dat het tij ditmaal mogelijk keert. Oppositieleidster Aung San Suu Kyi is uitgegroeid tot een van 's werelds beroemdste politieke gevangenen. Voor het Birmese volk personifieert zij de hoop op een betere toekomst en de internationale gemeenschap draagt haar op handen. In 1991 kreeg ze de Nobelprijs voor Vrede. In die periode stond ze eveneens onder huisarrest. Een jaar eerder had haar partij, de Nationale Liga voor Democratie (NLD), met overweldigende meerderheid de verkiezingen gewonnen. De junta legde deze uitslag echter naast zich neer.

Suu Kyi heeft herhaaldelijk gezegd dat de opgelegde beperkingen haar alleen maar resoluter hebben gemaakt. 'Ik voelde me altijd vrij, want ik was vrij in mijn geest.' Ondanks haar huisarrest wist ze videobanden naar buiten te smokkelen waarin ze opriep tot vreedzame oppositie.

Dat ze de dochter is van de vrijheidsstrijder generaal Aung San draagt bij aan haar populariteit. Veel Birmezen zien in Aung San Suu Kyi de reïncarnatie van haar vader, die in 1947, zes maanden voor de onafhankelijkheid, werd vermoord.

'Ik kon niet, als dochter van mijn vader, onverschillig blijven bij wat er gebeurde', zei ze in haar eerste publieke optreden in Birma op 26 augustus 1988, nadat massale protesten tegen de toenmalige dictator generaal Ne Win bloedig waren neergeslagen. Het driemanschap van generaals dat Ne Win opvolgde heeft tot op de huidige dag alle macht in handen.

In een van haar over de grens gesmokkelde videobanden, zegt ze: 'Geen land is een eiland op zichzelf, geen land kan de internationale gemeenschap negeren.' De buitenwereld lijkt eindelijk tot de militaire top door te dringen. De internationale gemeenschap heeft herhaaldelijk om politieke geroepen om respect voor de mensenrechten en deze oproep kracht bijgezet door wapenleveranties en hulpprogramma's stop te zetten. Tegelijkertijd wordt beloofd financiële en humanitaire hulp te verstrekken zodra het overleg met de junta daadwerkelijke veranderingen inluidt.

Door de sancties kost 't het militaire regime moeite het kostbare defensie- en veiligheidsapparaat in stand te houden. Buitenlandse inkomsten blijven uit. Sinds de Verenigde Staten in 1997 een verbod op nieuwe investeringen instelden, zijn er geen nieuwe projecten met buitenlands geld opgezet.

Het land dat ooit 'de overvloedige rijstkom van Azië' werd genoemd, is nu een van de meest onderontwikkelde landen ter wereld. Volgens een VN-rapport is een op de drie Birmese kinderen ondervoed. Werkloosheid en inflatie stijgen met de dag. Twee weken terug kelderde de Birmese munt, de kyat, tot een historisch dieptepunt.

Naast honger kampt het land met etnische oorlogen, kinderprostitutie, drugsproblemen en aids. Gezondheidsorganisaties vrezen dat Birma een ergere aidsepidemie te wachten staat dan Afrika. De militaire machthebbers worden beschuldigd van corruptie, drugssmokkel, martelingen, verkrachtingen en gedwongen tewerkstelling.

Het is bijna onmogelijk te zeggen wat de prioriteiten van Aung San Suu Kyi moeten zijn, als ze al daadwerkelijk in staat wordt gesteld het land te hervormen. Ze zal in ieder geval haar partij moeten reorganiseren. Het partijbestuur is sterk vergrijsd en in tegenstelling tot het militaire apparaat worden er bij de Liga geen jongeren gerekruteerd.

De junta belooft intussen beterschap. Het regime heeft de afgelopen maanden bijna zeshonderd politieke gevangenen vrijgelaten en zegt vrijheid te verlenen aan diegenen 'die de gemeenschap niet schaden'. Een aantal belangrijke partijactivisten zit echter nog achter slot en grendel.

Het is evenmin duidelijk of de regering de verkiezingsoverwinning van de oppositie van 1990 nu zal erkennen. Geruchten gaan dat de militaire top in samenwerking met Aung San Suu Kyi een commissie wil vormen voor humanitaire zaken als gezondheidszorg en scholing.

De internationale gemeenschap wil de sancties niet opheffen of versoepelen voordat concrete stappen zijn genomen in de richting van een democratische toekomst. Er wordt daarentegen voorzichtig gesproken over 'het mogelijke begin van een veranderingsproces.'

Aung San Suu Kyi lijkt er niet minder strijdbaar om. Slechts één keer erkende ze eigenlijk liever schrijver te zijn dan politicus. Om er snel aan toe te voegen: 'Maar nu ik me eenmaal heb ingezet voor de goede zaak, ja, nu moet ik het ook afmaken.'

Meer over