Analyse

Nu rekent Chili pas af met dictatuur

De dood van de wreedste misdadiger uit het regime van Pinochet laat Chili voelen hoe dat verleden nog altijd niet is verwerkt. Maar president Bachelet brengt daar verandering in.

Pinochet ligt opgebaard in december 2006. Beeld ap
Pinochet ligt opgebaard in december 2006.Beeld ap

De militaire dictatuur van Augusto Pinochet (1973-1990) heeft diepe sporen nagelaten in de Chileense samenleving. Nu pas, 25 jaar na de terugkeer van de democratie, zet het land onder leiding van de socialistische president Michelle Bachelet concrete stappen om met de erfenis van de dictator af te rekenen.

Pinochet stootte in 1973 de democratisch gekozen socialist Salvador Allende van de troon en begon een heksenjacht op iedereen met linkse sympathieën. Tienduizenden Chilenen werden opgepakt en op brute wijze gemarteld. De machthebbers vermoordden 2.100 burgers, duizenden anderen zijn tot op heden spoorloos verdwenen.

De dictator gooide tegelijkertijd het land open voor buitenlandse investeerders en privatiseerde industrieën, pensioenen, gezondheidszorg en onderwijs. Hij kleedde de arbeidsrechten uit, paste het kiesstelsel aan en vertaalde zijn oerconservatieve moraal in wetten. Verder schreef hij een nieuwe grondwet die tot op de dag van vandaag van kracht is.

Leden van de vereniging van familieleden van verdwenen en vermoorde slachtoffers van de dictatuur houden zaterdag een manifestatie na het overlijden vrijdag van Manuel Contreras, die leiding gaf aan de moorden op linkse activisten. Beeld afp
Leden van de vereniging van familieleden van verdwenen en vermoorde slachtoffers van de dictatuur houden zaterdag een manifestatie na het overlijden vrijdag van Manuel Contreras, die leiding gaf aan de moorden op linkse activisten.Beeld afp

Bewondering

In rechtse kringen wordt met bewondering gesproken over deze hervormingen. Ze zouden de basis hebben gelegd voor de welvaart in Chili, nu het rijkste land van Latijns-Amerika. Anderen, zoals de vorig jaar aangetreden president Bachelet, wijzen op de extreem ongelijke verdeling van die rijkdom, en hekelen het feit dat veel Chilenen zijn uitgesloten van fatsoenlijk onderwijs en gezondheidszorg.

Bachelet, een gematigde socialist, beloofde tijdens haar campagne een einde te maken aan de erfenis van Pinochet. Ze voegde daad bij woord. Vakbonden mogen voortaan weer staken, en er komt een nieuw kiesstelsel dat het systeem democratischer maakt. Het parlement debatteert momenteel over versoepeling van de door Pinochet ingevoerde abortuswetgeving, die tot de strengste ter wereld behoort, en komende maand begint het proces van het schrijven van een nieuwe grondwet.

Om een antwoord te bieden op de jaarlijks terugkerende studentenprotesten, voerde Bachelet structurele hervormingen door in het onderwijs. Scholen en universiteiten mogen niet langer winst maken, en onderwijs moet op termijn gratis worden, net zoals voordat Pinochet aan de macht kwam. Het heeft de protesten overigens geen halt toegeroepen, de demonstranten vinden de maatregelen niet ver genoeg gaan.

Bachelet op onafhankelijkheidsdag, 18 september 2014. Beeld epa
Bachelet op onafhankelijkheidsdag, 18 september 2014.Beeld epa

Beul

Manuel Contreras, het gezicht van de zwartste periode van Chili, is overleden. Nooit toonde hij berouw. Wie was deze beul van Chili? (+)

Amnestiewet

In september vorig jaar beloofde Bachelet, zelf gemarteld tijdens de dictatuur, de amnestiewet af te schaffen. Die wet beschermt iedereen die tussen 1973 en 1978 mensenrechtenschendingen beging tegen vervolging. De wet wordt al heel lang niet meer toegepast, maar de afschaffing ervan heeft grote symbolische waarde.

Bachelet is groot voorstander van het vervolgen van mensenrechtenschenders, een lang en moeizaam proces dat nog altijd niet is afgerond. Pinochet stierf in 2006 zonder ooit te zijn veroordeeld voor zijn misdaden. Andere kopstukken, zoals de vrijdag overleden Manuel Contreras, zijn wel bestraft.

Juridische zaken zijn in volle gang. Vorige maand nog werden zeven oud-militairen gearresteerd vanwege het in brand steken van twee jonge demonstranten in 1986. Een dag later werden tien oud-soldaten schuldig bevonden aan de moord op Victor Jara, de beroemde linkse volkszanger die vlak na de staatsgreep werd gemarteld en met kogels doorzeefd.

Postuum Manuel Contreras

Manuel Contreras was het gezicht van de zwartste periode van Chili. Linkse dissidenten uitroeien was zijn doel. Lees het postuum hier.

Hakkelende economie

Terwijl Bachelet hervormingen doorvoert, is haar populariteit tanende. Dat is vooral te wijten aan de hakkelende economie. Chili is voor zijn exportinkomsten grotendeels afhankelijk van de koperindustrie en de sterk gedaalde koperprijzen eisen hun tol. Maar de Chilenen zijn ook boos over de manier waarop Bachelet omgaat met een corruptieschandaal waarbij haar zoon is betrokken.

En dan is er het deel van de bevolking dat helemaal niet wil afrekenen met de erfenis van Pinochet. Zij zijn de dictator erkentelijk voor de manier waarop hij Chili heeft vorm gegeven en zien in Bachelet de terugkeer van het marxistische kwaad dat Pinochet en Contreras juist zo efficiënt hadden uitgeroeid.

Een van hen is Julio Andrades, van de rechts-conservatieve partij UDI. 'Bedankt voor je verdiensten voor het vaderland', twitterde hij na de dood van Contreras. 'Dat je in vrede mag rusten.'

Meer over