Column

Nostalgische opgewektheid beklijft in tijd van regeltjes

In de oudste tabakswinkel van Nederland hebben ze zo hun eigen namen voor afschrikwekkend bedoelde verpakkingen van rookwaar. 'De plakplaatjes, hahaha.' 'Het levend lijk.' 'Die onzin.'

Loet van Vreumingen (midden) met verkopers Hans en Janny.

Van de EU moet alles er vanaf eind mei angstaanjagend uitzien. Dit door bijna driekwart van een pakje tabak te voorzien van afschrikwekkende teksten en plaatjes. Een lijk. Weggeteerde longen. Verrotte lichaamsdelen. Je zou medelijden krijgen met de tabaksverkoper, die zijn dagen aangestaard door deze ellende moet gaan doorbrengen in zijn toch al wegkwijnende winkeltje.

Ik peilde de stemming bij Van Vreumingen, pal om de hoek van de Markt in Gouda, een pijpenla waar sinds 1836 vrijwel niets aan het interieur is veranderd. Lang niet zo'n vrolijke ochtend gehad.

Tegenwoordig hangt wel een tv-scherm in de zaak, voor de reclame-inkomsten. Daarop staat ook al 'Roken is dodelijk'. Loet van Vreumingen zei 'Schijt eraan, ik ga lekker stroopwafels voor je kopen'. Wat hij al snel vergat, want er was zo veel te vertellen. Over de sigarenfabrikanten voor wie het met die nieuwe stickers allemaal veel erger is, met zo veel verschillende doosjes: een logistieke ramp. Over zijn familie, aan de muur hingen de portretten: betovergrootvader Teunis, dan Dirk Gijsbertus, grootvader Louis, vader Loe. Over het tabaksvakblad met de treurigmakende naam ('Tabak2day'). De nieuwe Primera aan de Markt, die 'geen concurrent' is.

We zaten aan Loets met papieren beladen bureautje achterin. Zijn verkopers Janny (50) en Hans (66) kwamen beurtelings zwijgend roken, een boterham met kaas eten, weer roken. Dan even uithoesten.

Roken in de winkel mag niet, dit is dus ook officieel 'achter de winkel', met vrij zicht op de klanten. Men moet creatief zijn bij zo veel regels. Antirookwaarschuwingen peuteren ze van sigarenkistjes als het een cadeautje is. Onder de asbak in de winkel zit een prijskaartje, voor als de inspecteurs komen. 'We moeten klanten vragen hun sigaret te doven in de winkel. Alleen mogen we géén asbak hebben. Maar we mogen weer wél asbakken verkópen', grinnikte Loet.

De oudste tabakswinkel van Nederland nadert het einde

Zelf studeerde hij, toen zijn vader de winkel nog bestierde, landschapsarchitectuur. 'Daarna wilde ik iets doen dat maatschappelijk geen enkel nut had.'

Ik vroeg: 'Deze winkel overnemen?'

Haha, lachte Loet: 'Nee, wijsbegeerte studeren.'

Zijn stem klonk wel naar een stofzuiger, van al dat roken.

'Dat hoort een beetje bij de branche', vond Loet zelf.

De telefoon ging. Een klant: of Janny een slof Superkings apart wilde leggen. Over de volle lengte van de slof stond 'Uw arts of uw apotheker kan u helpen stoppen met roken.' Tja.

Portretten van Teunis, Dirk Gijsbertus en Louis van Vreumingen.

In de winkel had Cees van Miert (66) net een doosje Corona's van De Olifant in handen. Als voormalig onderhoudsmonteur kreeg hij vroeger nog wel een kistje van een tevreden klant cadeau. 'We worden door Brussel als kleine kinderen behandeld', zegt Cees, toch nog goedgemutst. 'Net als bij die azc's. En dan komt het volk in opstand, logisch.'

Gé van der Helder (71) kocht Van Rossems Troost, pijptabak. Klanten hoeven niets te vragen, Janny weet al vijftien jaar wat ze roken en legt dat zwijgend voor ze neer. Ik vroeg wat Gé gaat doen als er straks een lijk op zijn pijptabak staat. 'Doorroken', zei Gé.

Hier wordt niets gestolen. De klanten met psychische problemen die verderop begeleid wonen, vragen Loet altijd op hun tuinfeest en dan brengt hij een kistje sigaren mee. Jonge Marokkanen die voor de Lotto komen, lachen 'Yo, sigarenman!' op straat. En om tien over half een houdt iedereen even zijn mond, want dan luistert Loet naar het radiospelletje 'Nootschieten' op Radio 4.

Mijn eigen vader overleed veel te vroeg aan longkanker. Goed dus, dat we niet meer roken. Maar de meer ontspannen opgewektheid die bij die argeloze tijd hoorde, mag je die soms missen? Heel wat anders dan de moderne plicht de godganse dag positief te blijven. Rokers lijken wat minder bang voor mislukkingen: zij falen met elke sigaret al een beetje.

Loet conserveert die sfeer met liefde, maar hij is hier nu de laatste Van Vreumingen. Zijn enige dochter rookt niet. Zij is kinderpsycholoog.

Loet is zijn opvolging dus juridisch aan het regelen: lage huur, maar het interieur mag niet veranderen. En verkoopster Janny hoort daarbij.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over