Nieuws

NOS en OSF: 65.000 briefstemmen, goed voor bijna 1 zetel, telden niet mee door fouten bij opsturen

Door fouten met het briefstemmen telden tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen naar schatting 65 duizend stemmen niet mee. Dat aantal, 6 procent van het totaal aantal briefstemmen, is goed voor bijna 1 zetel. Kiezers vergaten bijvoorbeeld hun stempluspas mee te sturen.

Briefstemmen die per post zijn binnengekomen worden verwerkt.  Beeld ANP
Briefstemmen die per post zijn binnengekomen worden verwerkt.Beeld ANP

Dit melden de NOS en de Open State Foundation (OSF) op basis van de processen-verbaal die in de stembureaus worden opgemaakt. 70-plussers mochten dit jaar vanwege het besmettingsgevaar door corona per brief stemmen. Meer dan 1 miljoen kiezers deden dit, veel meer dan voorzien. Voor de verkiezingen rezen al zorgen over het aantal briefstemmen dat door fouten niet mee zou tellen, onder meer bij ouderenbond Anbo.

Diezelfde bond reageert nu boos op het nieuws dat tienduizenden briefstemmen niet konden meetellen, ondanks waarschuwingen dat de procedure te ingewikkeld zou zijn en de voorlichting onvoldoende. Ook is de Anbo verontwaardigd dat de overheid niet zelf met deze getallen naar buiten is gekomen.

Het aantal ‘terzijde gelegde’ briefstemmen is namelijk nergens centraal geregistreerd. De Kiesraad telt ze niet en maakte alleen bekend dat 0,3 procent van de briefstemmen ongeldig is verklaard vanwege fouten op het stembiljet zelf, zoals het aankruisen van meerdere vakjes. Anbo-directeur Anneke Sipkens: ‘Mensen hebben er recht op om te weten of hun stem wel of niet is meegeteld. Dat moet je gewoon eerlijk vertellen. Nu lijkt het alsof de minister zaken onder de pet houdt. Dat is onacceptabel.’

Befaamd filmpje

In februari wees een kleine proef met twaalf 70-plussers al uit dat een deel van hen fouten maakte met het briefstemmen. Toen het officiële stemmen begon, bleek dit ook in de praktijk te gebeuren. Befaamd werd een filmpje van de 89-jarige D66-prominent Jan Terlouw, die voor de draaiende camera zowel de stempluspas als het stembiljet in de envelop stopte waarin alleen het stembiljet had gemogen.

Veel meer kiezers bleken dezelfde fout als Terlouw te maken. Hierdoor zou de stemmenteller zowel de identiteit van de kiezer als de uitgebrachte stem kunnen zien, een schending van het stemgeheim. Kajsa Ollongren, demissionair minister van Binnenlandse Zaken, paste op het laatste moment de kieswet aan, zodat deze stemmen toch mee konden tellen.

Dit heeft niet kunnen voorkomen dat een fors deel van de briefstemmen alsnog terzijde is gelegd, door andere fouten, zoals het niet meesturen van de stempluspas.

Mogelijke dubbeltelling

De NOS en OSF bekeken voor hun onderzoek de processen-verbaal van een gewogen steekproef onder ongeveer 40 procent van de gemeenten. Ze tekenen aan dat er mogelijk dubbeltellingen zijn van weggelegde stemmen, als mensen de retourenvelop en de ongeadresseerde stembiljetenvelop apart in de bus hebben gegooid. Ook is het mogelijk dat kiezers die hun stempluspas vergaten op te sturen, die later alsnog hebben afgeleverd bij het stembureau. Uit de processen-verbaal waarop het onderzoek is gebaseerd, valt dit niet na te gaan.

Briefstemmers stemden relatief vaak op PvdA, CDA en 50Plus. D66, GroenLinks en Forum voor Democratie, die beduidend minder aanhangers hebben onder 70-plussers, kregen naar verhouding juist weinig briefstemmen.