Noord-Ieren nog niet gerust op de goede afloop

Radicalen proberen al langer slachtoffers te maken...

COUNTY DOWN Meneer Stuart, gepensioneerd en met een knalrode blos, is het perkje met narcissen aan het wieden in zijn voortuin. De honden dartelen om hem heen. Maar zijn gedachten dwalen voortdurend af, en hij houdt het nieuws goed in de gaten.

Het is bijna twee weken geleden dat de IRA, voor het eerst in een decennium, enkele militairen en een politieagent vermoordde. Vrijdag werd de laatste van de doden begraven. Diverse verdachten worden verhoord, maar of de daders erbij zitten, is onduidelijk.

Even prangend is de vraag: was dit eenmalig? Of valt Noord-Ierland terug in The Troubles, een periode waarin zo’n 3.600 mensen door geweld omkwamen? Stuart kent de verhalen van nabij. ‘De vorige bewoner van mijn huis is vermoord door de IRA. Daar verderop nog een man. Hij reed in zijn vrachtwagen en kreeg een kogel in zijn kop. Dat zijn dingen die je niet zo gauw vergeet.’

Meneer Stuart woont in Clough, een onbeduidend gehucht in het graafschap Down. Opvallend is dat veel lantarenpalen door bewoners zijn versierd met Britse vlaggen. In Noord-Ierland (1,7 miljoen inwoners) is dat code voor: hier zitten protestanten van het fanatiekste soort, die nooit zullen toestaan dat de provincie zijn Britse status verliest. ‘No surrender’, staat in reuzenletters op een muur.

Elders prijkt een sticker met de Israëlische en Noord-Ierse vlag: ‘Israel for the jews, Ulster (de protestantse naam voor Noord-Ierland) for the prods’. Ook de Nederlandse driekleur is te zien, verwijzend naar Willem III. Deze Nederlander op de Engelse troon versloeg in 1690 de katholieke koning James op Ierse bodem, wat protestanten nog steeds uitbundig vieren.

Het mag dan 2009 zijn, ruim tien jaar nadat de vrede werd getekend – katholieken en protestanten regeren zelfs samen – maar eeuwenoude sentimenten zijn niet zomaar uitgewist. Bovendien lijkt het er al langer op dat radicale katholieken, door hun streven naar een verenigd Ierland nationalisten of republikeinen genoemd, de wapens weer oppakken.

Voorbeelden te over. Zie Castlewellan, vlakbij Clough. Hier is 92 procent van de bevolking katholiek. Ook hier territoriumdrift, ditmaal van katholieke hardliners: er hangen enkele vlaggen van de Ierse republiek.

Toen nationalistische terroristen hier op 27 januari een Volkswagen Bora parkeerden, hadden ze voor minder symboliek kunnen kiezen. Castlewellan herbergt immers de Peace Maze. Dit web van heggen is door het Guinness Book of Records erkend als grootste doolhof ter wereld. Het symboliseert de lange weg naar de Paasakkoorden van 1998, die een einde maakten aan eeuwen strijd.

De zwarte auto stond in de berm van Dublin Road, bij de splitsing met Burrenreagh Road. Aan deze landweg ligt een schooltje dat is gesticht door een Britse generaal die ooit bij Napoleon op de thee is geweest. Terug in Ierland besloot hij de kinderen van zijn huurders, protestant én katholiek, van onderwijs te voorzien.

De school had wereldnieuws kunnen worden, ware het niet dat een lokale krant een tip kreeg over een autobom. ‘Het was chaos’, herinnert Barry Wells zich, een lokale boswachter. ‘Alle wegen in de buurt waren afgesloten. Ze hebben de auto met robots onderzocht voor ze begonnen met de ontmanteling ervan. Het was flink schrikken.’

De oogst: 140 kilo explosieven, genoeg voor enorme ravage. Nog steeds is onduidelijk voor wie de bom precies was bedoeld. Mogelijk was het einddoel Ballykinler, een regionale basis van het Britse regiment The Rifles. Ooit zaten er dertigduizend Britse militairen in Noord-Ierland. Dankzij de vrede is dat teruggebracht tot vijfduizend, voor nationalisten nog immer een bezettingsleger.

Dat er pas onlangs weer enkele doden zijn gevallen, lijkt puur geluk. Militante IRA-varianten (zie inzet) hebben hun activiteiten de afgelopen twee jaar sterk opgevoerd. De voortijdig ontdekte RIRA-bom in Castlewellan was slechts een van de incidenten.

Ze veroorzaakten alleen gewonden, maar het gebruikte arsenaal aan wapens – met name die waren gericht tegen de politie – is imposant. In juni probeerde een andere groep, de CIRA, agenten op te blazen met een landmijn. Elders werden raketwerpers gebruikt. In augustus werd zelfs Semtex ingezet. De RIRA, op haar beurt, heeft een recente reeks aanslagen met vuurwapens, boobytraps en brandbommen op zijn geweten.

Het verklaart waarom de Britse geheime dienst MI5, naast alle aandacht die ze besteedt aan moslimextremisten, nog altijd 15 procent van haar mankracht inzet voor Noord-Ierland. Van alle aftapactiviteiten is zelfs maar liefst 60 procent op de provincie gericht.

De hoogste Noord-Ierse politiecommandant, Hugh Orde, liet eerder dit jaar weten dat hij in zijn zevenjarige dienstverband nog nooit zo’n hoge dreiging heeft waargenomen. Vlak voor de nieuwe moorden versterkte hij zijn korps met inlichtingenexperts die eerder de elitetroepen van de SAS in Afghanistan bedienden.

Wie rondrijdt door Noord-Ierland, ziet dat na de recente aanslagen niet is gekozen voor massale aanwezigheid van veiligheidstroepen op straat. Zelfs bij de eerdergenoemde basis is geen soldaat te bekennen. Een hondje gehuld in Iers voetbalshirt plast ongestoord tegen het hek. President Obama prees deze week, tijdens een bezoek van Ierse leiders aan de VS, de kalme en eensgezinde reacties op het geweld.

Onrustig is het vooral in katholieke wijken waar verdachten zijn opgepakt. In Lurgan stonden uitgebrande wrakken de afgelopen dagen nog gewoon in Victoria- en Lake Street. De autoriteiten zijn niet happig op deze volkswijken, waar met name de CIRA in graffiti wordt bezongen.

In het naburige Craigavon zijn op de Drumbeg-rotonde wel agenten met geweren te zien, waar de afgelopen dagen ook auto’s in vlammen opgingen. Eind vorig jaar werd de politie hier door scherpschutters bestookt. Er wordt kennelijk veel geoefend; in verkeersborden zijn talloze kogelputjes te zien. Een mevrouw uit de buurt, die haar naam onder geen beding wil geven, zegt ‘te bidden’ dat de daders worden gepakt. ‘Anders worden al die onruststokers steeds overmoediger.’

In Clough bezweert meneer Stuart dat protestanten, anders dan vroeger, niet zinnen op tegenacties. ‘Maar we zullen ons indien nodig natuurlijk verdedigen.’ Alle aandacht gaat nu uit naar de IRA’s, maar het is een publiek geheim dat ook protestantse groepen nog altijd tot de tanden zijn bewapend.

Meer over