Nooit meer Nova

Nova moet frisser, spannender en verrassender, onder leiding van Felix Rottenberg en Matthijs van Nieuwkerk. Onder de makers én de concurrentie heerst volop scepsis....

'HET PROBLEEM VAN de huidige tv-journalistiek is: het is allemaal industrie. Het leidt tot pseudo-onthullingen, hysterie en middelmaat. Nova moet gewoon de achtergronden blijven belichten, het programma is in topvorm bij grote gebeurtenissen.' Aan het woord was Felix Rottenberg, enkele maanden geleden door deze krant gevraagd naar zijn mening over het wat wegzakkende Nova.

Nu gaat de oud-PvdA-voorzitter zelf als een van de twee presentatoren zijn stempel op Nova drukken - onderdeel van de vernieuwing per januari volgend jaar onder de verse hoofdredacteur Rik Rensen. De duo-presentatie met Matthijs van Nieuwkerk werd deze week bekend. Verder wordt de researchploeg van Nova uitgebreid van twee naar zes redacteuren, kennelijk ondanks de bezwaren die Rottenberg tegen de industriële onthullingen heeft.

Tot de vernieuwing behoort ook een uitgebreide 'redactie Gasten', die zich studiogasten moeten scouten en uitnodigen. Te vaak zaten de gasten-van-de-dag tegenwoordig bij het concurrerende Barend & Van Dorp. Voorts komt er, zoals bij Buitenhof, publiek bij het programma, dat soms vanaf lokatie gepresenteerd zal worden. Correspondenten zijn goeddeels overbodig geworden: Nova zal vaker een bus met een verslaggever twee weken op lokatie sturen in plaats van 'dure' correspondenten handhaven.

Gaat Nova, waarvan de naam 'vooralsnog niet ter discussie staat', meer op BvD lijken? 'Absolute kul', reageert Siem Eikelenboom, voorzitter van de redactieraad. 'Het wordt géén talkshow, er komt alleen publiek bij om de emotie die bij nieuws hoort te kunnen registreren'.

Nooit meer Nova oude stijl. Het programma, voortgekomen uit de rubrieken NOS-Laat en Achter het Nieuws, is pas tien jaar oud, maar groeide vrij spoedig uit tot een instituut, met regelmatig nieuws, onthullingen en de hoofdrolspelers van die dag. Er stemden al snel zo'n 850 duizend kijkers op af; de laatste tijd waren het er ruim 500 duizend. 'Een programma maken dat alle andere actualiteitenrubrieken overbodig maakt', was de doelstelling in 1992 zoals mede-oprichter Paul Witteman het destijds omschreef. Hoe kijkt hij nu terug op die intentie? Witteman: 'Ik heb lang het gevoel gehad dat het gelukt was, maar dat kon je na de fusies van de rubrieken op de andere netten niet meer volhouden, al was het maar vanwege het kijkersbereik.'

De laatste tijd was de sleet een beetje in Nova gekomen. 'Dat vond iederéén', aldus Witteman. De kijkcijfers leden onder de concurrentie, eerst van Hart van Nederland (SBS), later steeds meer van Barend & Van Dorp. Voor de nieuwe hoofdredacteur Rik Rensen was dat doorslaggevend om de rubriek op te frissen. 'Nova moet een rubriek zijn waarin neiuws wordt gekanteld en voorzien van verrassende, eigenzinnige invalshoeken', heet het nu. Paul Witteman, die het programma enkele jaren geleden verliet: 'De kijkcijfers waren nog best goed. En ze moeten ook geen argument zijn voor vernieuwing. Waar het Nova aan ontbrak is vuur en journalistieke passie, dat moet terug komen'. Rottenberg en Van Nieuwkerk noemt hij 'beiden goede presentatoren', maar de Vara-coryfee hoopt toch vooral dat 'het goede behouden blijft'. Dat goede is wat hem betreft de achtergrond. 'Een kwartier lang de achtergronden van de oorlog in Tsjetsjenië, waar zie je dat nog op televisie als Nova dat niet doet? Ik ben er van overtuigd dat er behoefte blijft aan een goed actualiteitenprogramma op Nederland 3.'

Op de redactie van Den Haag Vandaag hoorde Ferry Mingelen eind vorige week voor het eerst van Rensens plannen. Wat de plannen voor zijn rubriek betekenen, is hem nog onduidelijk. 'Wij zijn in beginsel positief, maar de reactie wordt wel wat verzuurd door de ruzie die is ontstaan rond de huidige presentatoren. Dat heeft Rensen niet handig aangepakt. Verder zijn wij best bereid om geen uitzending te maken wanneer er geen nieuws is. Wij weten ook wel dat er nu maandagen zijn waarop niets gebeurt en wij toch een uitzending hebben. Maar we gaan nog wel met de hoofdredactie praten over onze zeggenschap, en de gemiddelde frequentie. We willen voorkomen dat we geschrapt worden onder het motto: we zien nog wel wanneer we weer iets uit Den Haag brengen. Ik schrijf een stuk en volgende week komen we bijeen.'

De presentatie van Den Haag Vandaag is volgens Mingelen 'vooralsnog geen onderwerp van discussie'. Geen Felix Rottenberg dus die de politiek voor zijn rekening neemt? Mingelen: 'We moeten de afspraak maken dat Felix Den Haag mag doen, maar wij doen Vandaag'.

De concurrentie aan de zijde van Barend & Van Dorp ziet de vernieuwingsdrift van Nova geamuseerd aan. Regisseur Bert van der Veer 'zit nog niet te sidderen van angst', zoals hij het omschrijft. Dat er de laatste tijd wat schortte aan Nova was ook hem wel duidelijk: 'Het zat hem in het contrast tussen zware onderwerpen en lichte. De laatste dienden vooral als omlijsting voor de zwaardere onderwerpen. Maar de kunst is juist om zware onderwerpen zo te brengen dat het te verteren is, en de lichte onderwerpen iets mee te geven waardoor ze voor iets meer staan.'

De plannen van Rensen passen volgens Van der Veer in een eigentijdse trend: 'Niet de inhoud, maar de vraag wie de boodschapper is, lijkt voor de kijker de reden om wel of niet te kijken. Dat zag je bij BvD goed in de post-Fortuynfase: feitelijk viel er weinig nieuws te melden, maar BvD gaf dagelijks een spectrum aan opinies van mensen waar je je als kijker aan kunt spiegelen. Zoiets kon Nova nooit doen.'

Concentreren op de journalistieke inhoud in plaats van op de vorm lijkt ook hem de beste raad voor Nova, meer dan het veroorzaken van 'een personality-lawine'. Van der Veer: 'Iemand als Kees Driehuis is wel degelijk in staat prikkelend te interviewen, dat doet hij wel eens in het radio-programma De Ochtenden. Bij Nova is het hem vermoedelijk alleen nooit gevraagd. Rob Trip is een ander verhaal: hij vindt het kennelijk niet zo prettig om persoonlijke elementen in te bouwen.'

In het beste geval levert het vernieuwde Nova een boeiender en spannender programma op. De verstokte liefhebber van gedegen analyses in de stijl van het oude Panoramiek heeft definitief het nakijken. De liefhebber van eigentijdsere praattelevisie krijgt er een (luxe-)probleem bij: wordt het vanavond BvD of Nova?

En wat te denken van de mogelijke gevolgen van de onenigheid tussen de Vara en NPS rond onder meer de presentatie? Boze geesten verklaren de frictie rond de huidige drie presentatoren als 'passend in de oorlog die op Nederland 3 gaande is tussen de NPS en de Vara', die misschien nog gevolgen zal hebben voor het programma Buitenhof, waarin beide omroepen (met de VPRO) ook samenwerken. 'De NPS is een grote wraakactie begonnen. Dat zie je onder meer met de kosten van Nova: de NPS wéét dat de Vara niet méér dan nu wil betalen, en nu vragen ze het toch.'

Het is niet uitgesloten dat de Vara zich, met medeneming van Kees Driehuis, terugtrekt uit Nova en iets anders gaat doen op de late avond. Vara-directeur Ton van Brussel, zelf ooit hoofdredacteur van NOS-Laat, sluit uit dat de Vara na Nova een journalistieke talkshow zal verzorgen op Nederland 3. Je moet er niet aan denken dat het rond elven op Nederland 2, met bijvoorbeeld Paul Witteman of Driehuis als anchormen, óók nog interessant wordt.

Meer over