Nooit meer keihard de lekkerste

Tenzij er een wonder gebeurt, verdwijnt Veronica voorgoed van de Nederlandse televisie. Afscheid van een omroeppionier, die groot werd door een brutaal en hedonistisch levensgevoel uit te dragen....

door Maud Effting en Peter Giesen

NICO GLORIE had het meteen door, toen hij in 1986 bij Veronica kwam solliciteren. 'Al toen ik binnenkwam, zag ik bij de balie lekkere blonde wijven zitten', zegt Glorie, die het jaren later tot directeur van Veronica zou schoppen. 'Mijn beeld klópte.'

Mooie, bij voorkeur blonde meisjes, waren onderdeel van de formule die Veronica groot maakte: kleed alles wat je maakt zo flitsend mogelijk aan. 'Iemand zei ooit tegen me: Veronica is meer verpakking dan inhoud', zegt Kees Gerritsen, voormalig programmadirecteur. 'En dat was waar. De mooie meisjes, de sfeer van jong, jong, jong, de jingles, de promotieteams die door het land trokken. Het was vooral heel hard roepen wat we deden.'

In anderhalf jaar is het succesnummer op vakkundige wijze in een uitzichtloze positie gemanoeuvreerd. Veronica zou voor SBS de zender V8 gaan vullen, maar vorige week mislukten de onderhandelingen. Eerder stapte Veronica al uit de Holland Media Groep (HMG), die ter vervanging de zender Yorin creëerde. Nu resten slechts treurige noodscenario's, zoals het inkopen van een paar uurtjes televisie bij TMF. Overdag, welteverstaan.

Tenzij er een wonder gebeurt, verdwijnt Veronica van de Nederlandse televisie. Een roemloos einde voor een omroep die een grote culturele betekenis heeft gehad. Veronica was de eerste Nederlandse popzender, de eerste omroep die zich helemaal op jongeren richtte, de zender van spraakmakende programma's (van Countdown tot Sex voor de Buch en Big Brother), en de pionier van ontbijttelevisie (Tineke), middagtelevisie (ook Tineke) en erotische televisie (Pin Up Club).

Veronica was 'retegoed' en 'keihard de lekkerste'. Haar radio- en televisieprogramma's verbeeldden een nieuw levensgevoel, ook wel aangeduid als Veronica-liberalisme: jong, snel en hedonistisch - en niet te veel politiek of ingewikkelde informatie. Veronica belichaamde het nieuwe, moderne Nederland, waar mensen hun identiteit niet zozeer ontlenen aan religie of sociale achtergrond, als wel aan de voorbeelden uit media en commercie.

'Het was schokkend wat we deden', zegt Unico Glorie. 'We waren rebels. Brutaal. Adam Curry en Jeroen van Inkel maakten in de jaren tachtig keetradio op vrijdagavond. In de studio stond een drumstel. Bij elke goeie grap werd een roffel gegeven. Dat was nieuw. Dat type radio hoorde je daarvoor alleen in de Verenigde Staten.' Curry en Van Inkel groeiden uit tot een collectieve belevenis voor middelbare scholieren, door menigeen opgenomen op een cassetterecordertje. 'Soms haalden we meer luisteraars dan andere radioprogramma's overdag', zegt Curry.

Op televisie lanceerde Veronica programma's die heel recenserend Nederland op de kast kregen. De Hunkering, Sex voor de Buch, Big Brother. 'Naar Sex voor de Buch keken een miljoen mensen', zegt Glorie. Hij heeft er geen spijt van, ook al bekritiseerde een voormalige Veronica-coryfee als Lex Harding destijds de ranzigheid van Menno's seksuele rariteitenkabinet. 'Ik heb van het programma geleerd wat gewone Nederlanders op seksgebied doen. Dat sommigen op zaterdagavond achter elkaar aanrennen in parenclubs.'

'Er wordt altijd wel gepraat over het Maagdenhuis, maar Veronica is minstens zo belangrijk geweest. Veronica heeft Nederland de twintigste eeuw in geschopt', zegt Willem van Kooten, alias Joost den Draaijer, roemrucht Veronica-dj en directeur uit de jaren zestig. Veronica was in 1959 opgericht door de Hilversumse broers Verwey, handelaren in kousen, radio's en alles wat voor een zacht prijsje op de kop getikt kon worden.

Dankzij een maas in de wet konden zij commerciële 'piratenradio' maken, buiten het publieke bestel van Hilversum om, vanaf een zendschip in de Noordzee.

Destijds was het Nederlandse mediabestel in handen van pastoors, dominees, politici en vakbondsbestuurders, die voor popmuziek hun neus ophaalden. Slechts de keurige Herman Stok mocht een uurtje per week zijn gang gaan met Tijd voor Teen

agers.

'Op mediagebied leefden we in de middeleeuwen', zegt Willem van Kooten. Toen hij in 1964 directeur van Veronica werd, ging hij naar Amerika, waar popradio allang bestond. Hij kwam terug met een paar simpele, maar voor Nederland revolutionaire ideeën, zoals de stationcall - 'Een-negen-twee, goed idee' en de Top 40.

Met Veronica begon de democratisering, en daarmee ook de commercialisering van de Nederlandse media. Als eerste speelde Veronica commercieel in op het streven naar persoonlijke vrijheid dat zo kenmerkend was voor de sixties. De verzuilde elites verloren langzaam maar zeker hun greep op radio en televisie. Steeds meer kreeg het publiek wat het wilde, en dat was vooral gemakkelijk verteerbaar amusement.

Er werden miljoenen mee verdiend, mede door samenwerking met de industrie. Gerritsen: 'We hadden veel programma's die voordelig waren voor de platenbranche. Veronica en de muziekindustrie zijn lang een twee-eenheid geweest. We maakten over en weer reclame. Er was gewoon geen andere zender die popmuziek draaide.'

Succesvol vertolkte Veronica de rol van underdog. De piraat die opbokste tegen het machtige Hilversum, tegen de regering die de zender uit de lucht wilde halen en later weer tegen de overheid die commerciële radio en tv wilde tegenhouden. 'We maakten gebruik van het calimero-effect', zegt Kees Gerritsen, tegenwoordig programmadirecteur van Yorin. 'Voortdurend riepen we: iedereen is tegen ons. En dan kwamen er weer acties, werd iedereen bestookt met spotjes. Dat wekte sympathie.'

Toen het kabinet in 1973 de piratenradio wilde verbieden, protesteerden tienduizenden op het Malieveld tegen de snode aanval. Vergeefs overigens: in 1974 verdween de zender. Veronica bedacht een list en wist in 1975 tot het publieke bestel door te dringen. De vechtmentaliteit bleef. De omroep veroverde de A-status, en werd in 1995 zelfs weer commercieel.

Maar al profileerde Veronica zich als een vechtertje dat nergens bij wilde horen, de omroep werd nooit underground. Het bleef de club voor de grotere massa. Wie zich echt wilde onderscheiden, werd punk of new wave en luisterde naar de VPRO. Gerritsen: 'We hadden de uitstraling dat we vooruitstrevend waren. Maar achteraf gezien waren we gewoon mainstream. Alleen vergeleken met de rest waren we wel vernieuwend.'

Andere omroepen kopieerden gretig de succesvolle formules en formats. De popzender Hilversum 3 (later: Radio 3) werd in 1965 opgericht als antwoord op Veronica. Maar begin jaren negentig begon Veronica minder op te vallen. De strijd om kijkcijfers maakte de organisatie zakelijker en professioneler. Door de druk om te scoren, ontstonden interne ruzies; moest het jonger, platter of juist informatiever? 'All You Need Is Love was voor mij het keerpunt', zegt Gerritsen. 'Daarvóór richtten we ons voornamelijk op jongeren, maar dit moest een programma zijn dat iedereen tussen de 13 en 80 aansprak. We wilden een knaller hebben.'

Veronica werd voorzichtiger, zeker onder invloed van HMG. Dj Jeroen van Inkel, tot vorig jaar werkzaam bij Veronica: 'De laatste drie jaar is het een suffe organisatie geworden. De muziek die we moesten draaien was ongevaarlijk. Als ik iets bijzonders wilde, zeiden ze: nee, dit is de lijn en daar moet je je aan houden. Alleen als ze wisten dat iets scoorde, deden ze het.'

Toen de Veronica-vereniging begin dit jaar besloot uit HMG te stappen, stond het voltallige bestuur juichend op. Veronica is zich altijd piraat blijven voelen.

Maar de mediawereld is volwassen geworden. De moderne mediabaas is directeur van een beursgenoteerde onderneming, omringd door een peloton marktonderzoekers, fusiespecialisten en corporate lawyers. Wat Veronica deed, werd gemeengoed. Adam Curry over de jaren tachtig: 'Ik liet een keer een boer op de radio. Na vijf minuten werd ik gebeld door (radiodirecteur) Lex Harding. Dat kon dus niet. Soms vind ik nog weleens memo's van hem: dat de koningin niet meer met ''dat mens'' mag worden aangesproken. Of dat hij het woord ''trut'' niet meer wilde horen op de radio. Heel grappig.'

Over blijft de heimwee naar de romantiek van het oude Veronica, waar de onervaren Curry een week na zijn kennismakingsgesprek tot zijn grote schrik Countdown op tv ging presenteren. 'Het was allemaal vreselijk slecht geregeld', zegt Van Inkel. 'Het was een rommeltje, en sommige dingen gingen ongelooflijk mis. Maar het was spannend. En álles kon.

Jammer, maar helaas?

'Dat ze zijn opgestapt, is een van de grootste mediafouten die ooit in Nederland zijn gemaakt', vindt Kees Gerritsen. 'De naamsbekendheid is 99 procent. Heel Nederland wist wat Veronica was. Ze hebben een topmerk in anderhalf jaar om zeep geholpen.'

Meer over