Nog geen lijsttrekker voor anti-Europartij AfD, wel flink pak rammel voor Frauke Petry

Wie er lijsttrekker van de Alternative für Deutschland (AfD) wordt, is na de eerste dag van het partijcongres nog niet bekend. Wel kent het congres al een duidelijke verliezer: Frauke Petry, de leider van het eerste uur die zich onlangs teleurgesteld heeft teruggetrokken als lijsttrekker.

Sterre Lindhout
Frauke Petry zaterdag tijdens het partijcongres. Beeld getty
Frauke Petry zaterdag tijdens het partijcongres.Beeld getty

De gedelegeerden wilden zaterdag niet stemmen over de koers van de partij, zoals Petry had voorgesteld. Vervolgens kreeg Petry een verbaal pak ransel van co-voorzitter Jörg Meuthen. Het vierde partijcongres van de Duitse rechtspopulisten vindt plaats in conflictstemming.

Ze keek strak voor zich uit, en af en toe op haar telefoon. Maar de mondhoeken van Frauke Petry zakten steeds een stukje weg terwijl Jörg Meuthen de 600 gedelegeerden in de kroonluchterzaal van het Maritimhotel in Keulen toesprak.

Petry wilde dat die gedelegeerden op het tweedaagse congres zouden kiezen tussen een 'conservatief-burgerlijke' koers en een 'fundamenteel-oppositionele' koers. 'Volledig overbodig', noemde Meuthen die keuze. De gedelegeerden joelden.

Korte metten

De deden ze ook toen hij korte metten maakte met Petry's streven naar coalities met andere partijen. Meuthen somde wat politici op, Merkel onder andere, en concludeerde: met deze figuren zullen we nooit een coalitie aangaan. Na afloop kreeg hij een staande ovatie, ook van de overige bestuursleden. Petry was de enige op het podium die nog zat, haar hand op haar hoogzwangere buik.

De AfD moet eenheid uitstralen - er was geen enkele spreker die dat niet zei. Net als: het niet om de personen, maar om het programma. En het regende zinnen waarin het woord constructief voorkwam.

Maar het partijbestuur lijkt die eenheid, of de schijn ervan, alleen te kunnen vinden in de afwijzing van Frauke Petry. In dat opzicht doet dit partijcongres denken aan dat van 2015, waar Bernd Lucke van iedereen de zwarte piet kreeg en niet lang daarna de AfD verliet.

null Beeld getty
Beeld getty

Weggelopen?

Petry verliet na de rede van Meuthen het podium. Weggelopen? Op Twitter begon de geruchtenmachine te draaien. Maar ze kwam terug. En ze vertelde de pers dat de partij een fout maakt door 'te negeren dat strategie en programma bij elkaar horen.' Ook zei Petry dat ze de komende maanden zal proberen om dat aan haar partijgenoten duidelijk te maken, waarmee impliciet aangaf dat ze niet van plan was afstand of afscheid te nemen.

Maar de kans dat ze via een achterdeur nog lijsttrekker wordt, lijkt nihil. Het is ook nog steeds niet duidelijk of ze daar echt streefde. Maar als Petry met haar videoboodschap van eerder deze week daarop had gegokt, heeft ze verloren.

Hoeveel naar rechts de partij daardoor opschuift is nog onduidelijk. De meeste redes stonden zaterdag wel bol van het cultureel nationalisme. 'We willen ons land terug', scandeerde Meuthen. En ook in de andere redes ging het over de 'Heimat', de Duitse waarden. 'Duitsland is meer dan een Grondwet', zei een vertegenwoordiger van jongerenbeweging Junge Alternative tot groot enthousiasme van de gedelegeerden in de zaal. Over de islam en vluchtelingen ging het vooral indirect - in de vorm van toegenomen criminaliteit en profiteurs van de verzorgingsstaat.

null Beeld getty
Beeld getty

Vier lijsttrekkers

Het lijkt waarschijnlijk dat de gedelegeerden zondag voor een team van twee, drie of zelfs vier lijsttrekkers zullen kiezen. 'Binnen de partij bestaan op dit moment zoveel verschillende ideeën dat één lijsttrekker geen goed idee is', zei Alice Weidel. De jonge politica uit Baden-Württemberg is ook een kanshebber op een plaats in een lijsttrekkersteam.

De behoefte aan eenheid en harmonie is geboren uit noodzaak: de AfD zakt weg in de peilingen. Na een jaar van dubbele cijfers staat de partij nu op 8 procent. Gevraagd naar de oorzaak van die daling noemt iedereen - bestuursleden en gedelegeerden - meteen de ruzies aan de top: het verdeelde beeld dat de partij van zichzelf geeft de afgelopen maanden.

Het democratische enthousiasme tijdens de inhoudelijke discussies over het programma was zo groot dat het de congresleiding boven het hoofd dreigde te groeien. Meer dan 100 wijzigingsverzoeken werden uit de zaal doorgegeven en voor de interruptiemicrofoon stond geen rij, maar een kluwen praatgrage mensen.

null Beeld reuters
Beeld reuters

Directe democratie

Op het congres van een andere partij zou de discussie misschien zijn afgekapt omwille van de tijd en het programma, maar dat durfde het AfD-presidium duidelijk niet aan. Directe democratie, inspraak voor iedereen, is voor veel leden de grote aantrekkingskracht van de AfD. Dat er naar hen wordt geluisterd is wat de partij in hun ogen betrouwbaar maakt, in tegenstelling tot de andere politieke partijen.

Zoals Meuthen zei: hier wordt ten minste nog gestreden, dat gebeurt bij de 'gevestigde' partijen niet meer. Het gevolg ervan is dat het congres weleens tot zondagavond heel laat zou kunnen duren. Zaterdag werd er tot 21 uur doorgewerkt.

Dat betekende ook een lange dag voor de politie. Het Martitim-hotel was veranderd in een vesting, omringd door pantserwagens en rijen ME'ers. De brug over de Rijn vlak achter het hotel was afgesloten, alles om het soort aanslagen te voorkomen waarmee radicaal linkse 'autonomen' hadden gedreigd. Bommeldingen waren er zaterdag niet, wel vielen demonstraten her en der gedelegeerden aan op weg naar het hotel en werden twee politieauto's in brand gestoken.

Niet alle demonstraties waren door radicaal links georganiseerd. Er was ook een bijeenkomst waar een bont gezelschap actie voerde voor een open en multiculturele samenleving. Op deze bijeenkomst sprak de de partijloze burgemeester van Keulen, Henriette Reker. 'We zetten hier een mooi contrapunt tegen de AfD', zei ze.

null Beeld getty
Beeld getty

Lees meer over het partijcongres van AfD

'Heel Keulen ligt op zijn gat'
Hoe was de sfeer op het congres? We belden eerder zaterdag met correspondent Sterre Lindhout, die erbij was.

AfD broedt op nieuwe koers: gematigd of ruk naar rechts? (+)
Welke koers gaat het Alternative für Deutschland (AfD) varen, nu partijleider Frauke Petry opzij stapt? De populistische partij staat dit weekend voor de keuze tussen een gematigde toon of een ruk naar rechts.

De 'Anti-Merkel' is ongenaakbaar: wie is Frauke Petry? (+)
De rechts-populisten van Alternatieve für Deutschland maken een spectaculaire opmars in de Duitse politiek. De partij wordt geleid door Frauke Petry, de 'Anti-Merkel'. Wie is zij? Lees hier een volledig profiel.

Meer over