NOG 583 DAGEN TOT DE EMU

Minister Zalm van Financiën heeft zich opgeworpen als de hoeder van de eerlijke euro. Landen die boekhoudkundige trucs uithalen om straks aan de eisen van de EMU te kunnen voldoen, spelen volgens hem met vuur....

Alchemie

Zalms uithaal was bestemd voor Duitsland. Tegenvallende belastinginkomsten en een oplopende staatsschuld hebben de Duitse regering, in het zicht van de euro, aangezet tot enig creatief denken. Het mooiste voorbeeld daarvan is het plan om de drie ton goud die in de kluis van de Duitse centrale bank ligt, op te waarderen.

Daarmee kunnen de Duitsers een dubbelslag slaan. De opbrengst kan worden gebruikt om oude schulden af te lossen. Hierdoor daalt de staatsschuld, zlefs tot onder de magische 60 procent, en kan aan een EMU-eis worden voldaan.

De lagere schuld betekent dat de staat ook minder rente hoeft te betalen waardoor het gat in de begroting (iets) kleiner wordt en het voor Duitsland (iets) makkelijker wordt om ook een andere EMU-eis te halen.

Volgens Zalms Duitse collega Waigel is er niets mis met deze boekhoudkundige alchemie. Maar Zalm vindt het niks.

'Ik kan mij niet voorstellen dat Duitsland zich langs deze weg wil kwalificeren', zei hij vorige week in NRC Handelsblad. 'Het baart mij zorgen dat dit soort maatregelen worden overwogen.'

Erfenis

Heeft Zalm recht van spreken? Als minister van Financiën van een land dat net van Europa de entreekaart tot de euro uitgereikt heeft gekregen, zou je denken van wel. Twee weken geleden kreeg Zalm van zijn Europese collega's te horen dat zij bij het EMU-examen de te hoge, maar wel dalende, Nederlandse staatsschuld door de vingers zullen zien. Daarmee was de laatste hobbel voor Nederland voor de euro genomen.

De te hoge Nederlandse staatsschuld is Zalm moeilijk te verwijten. Het is de erfenis van zijn voorgangers. De eer van de daling van de staatsschuld komt hem wel (gedeeltelijk) toe. Het is aan zijn straffe financiële beleid, en de medewerking van zijn ministers, inclusief zijn Grote Vriend Melkert, en de behoorlijke economische groei en de lage rente en de sociale partners te danken dat de staatsfinanciën op orde zijn gekomen. Zalm hoeft steeds minder te lenen, wat helpt om de staatsschuld omlaag te krijgen.

Maar creatief boekhouden om de staatsschuld te laten dalen is Zalm ook niet vreemd. Onder zijn bewind is de rekening van de staat bij De Nederlandsche Bank, waar gemiddeld enkele miljarden opstond, bijna leeggehaald. Het was een kleine pennenstreek, maar een grotere sprong op weg naar de EMU.

Verkoop

Over het leeghalen van de rekening van de schatkist had De Nederlandsche Bank niets te vertellen. Waar de Bank veel meer over te zeggen had, was de verkoop van meer dan een derde van haar goudvoorraad.

Dat is in twee stappen gedaan, waarvan de laatste vorig jaar werd gezet. Opbrengst van deze transacties: veertien miljard gulden.

Duitsland is veel zuiniger op zijn goud. De broodjes in de kluizen van de Bundesbank is nu nog even groot als begin jaren tachtig. Voor die voorzichtigheid betaalt Duitsland een prijs. Goud levert geen rente op, de dollars die voor het verkochte goud worden ontvangen wel. Veertien miljard gulden is tegen een paar procent, goed voor ettelijke honderden miljoenen rente per jaar.

Dat geld kan De Nederlandsche Bank bijboeken als inkomen waardoor de winst hoger uitvalt. De Bundesbank kan dat niet. Beide banken dragen een groot deel van hun winst aan de staat af.

Door de goudverkoop is de Nederlandse minister van Financiën (Zalm) al jaren beter af dan zijn Duitse collega. Had de Bundesbank het Nederlandse voorbeeld gevolgd dan zou dat de Duitse schatkist al gauw een miljard per jaar hebben kunnen opleveren.

Waardering

Maar de Bundesbank heeft het niet gedaan. Net zomin als de centrale bank Nederland heeft gevolgd in de waardering van het goud dat op de balans staat. Nederland heeft voor die waardering een eigen regel bedacht, Duitsland ook.

De Duitsers zijn hierbij, opnieuw, conservatiever dan de Nederlanders. Duitsland heeft ongeveer drie keer zoveel goud als Nederland maar in de boeken van de centrale bank staat de goudvoorraad voor ongeveer hetzelfde bedrag genoteerd. Zou Duitsland de Nederlandse regel toepassen dan wordt het Duitse goud plotseling 27 miljard gulden meer waard. Bij hantering van de marktprijs, zoals Waigel heeft voorgesteld, komt daar nog eens eenzelfde bedrag bij.

Zalm kan moeilijk tegen die 27 miljard extra voor het Duitse goud zijn. Nederland doet het al jaren zo. En tegen de extra 27 miljard ook niet, want Frankrijk en Italië bewandelen ook al jaren die weg. De Duitse bondskanselier Kohl wees daarop al fijntjes tijdens de Europese top in Noordwijk van afgelopen vrijdag.

Een dag later maakte Waigel het nog mooier. Volgens hem voldoet Duitsland ook zonder de opwaardering van het goud aan de EMU-eisen.

REDACTIE: HARKO VAN DEN HENDE

Meer over