Nobelprijzen

Komende week worden de Nobelprijzen 2010 bekend. Alles over Nobel en zijn prijs in Twursus, de bijspijkercursus van de Volkskrant in 10 à 15 tweets. Volg @govertschilling

1 rijke zweedse chemicus alfred nobel (1833-1896; uitspraak: nobél), uitvinder dynamiet, legde prijsuitreiking in 1895 vast in testament.


2 aanleiding: in 1888 werd per ongeluk necrologie van hem geplaatst in franse krant; hij was teleurgesteld en wilde beter herinnerd worden.


3 prijzen voor mensen die 'groot nut verschaften aan mensheid'. vijf terreinen: natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, literatuur en vrede.


4 eerste uitreikingen in 1901, oa aan nederlander jacobus van 't hoff (scheikunde) en zwitserse rode kruis-oprichter henry dunant (vrede).


5 nadruk op praktische toepassingen: einstein won nobelprijs (1921) voor ontdekking foto-elektrisch effect; niet voor relativiteitstheorie.


6 economieprijs wordt pas uitgereikt vanaf 1969, op initiatief van 300-jarige zweedse rijksbank. eerste keer aan nederlander jan tinbergen.


7 bekendmaking altijd in okt; uitreiking op 10 dec (sterfdag nobel) in stockholm door zweedse koning. vredesprijs wordt uitgereikt in oslo.


8 winnaars moeten nog in leven zijn. prijs wordt door max 3 personen gedeeld. vredesprijs kan ook naar organisaties. vb: 3x aan rode kruis.


9 marie curie, linus pauling, john bardeen en fred sanger wonnen elk twee keer een nobelprijs. familie curie sleepte er in totaal 5 binnen.


10 prijs bestaat uit gouden medaille, oorkonde en geldbedrag: ruim één miljoen euro. wordt vaak (deels) aan onderzoek of goed doel besteed.


11 tot nu toe ruim 800 nobelprijswinnaars, waarvan 18 nederlanders en 10 belgen. meeste in usa: 320. slechts 41 vrouwen, waarvan 5 in 2009.


12 dat nobel geen wiskundeprijs instelde omdat zweedse wiskundige mittag-leffler er met zijn liefje vandoor ging is een broodjeaapverhaal.


13 vakgebieden die geen nobelprijs hebben (astronomie, wiskunde, aard-/biowetenschappen) komen sinds 1980 in aanmerking voor crafoordprijs.


14 jaarlijkse nwo-spinozapremies worden soms nederlandse nobelprijzen genoemd. onterecht: spinozageld is extra subsidie voor toponderzoek.


15 als kind leed alfred nobel aan epileptische aanvallen. planetoïde 6032 (nobel) en chemisch element 102 (nobelium) zijn naar hem genoemd.


#twursus is elke vrijdag al om 17.00 uur live op Twitter, met gelegenheid tot reageren en vragen stellen.


Meer over