Niks Latin lover, roos tussen de tanden Tango-programma van Wouter Brave en dansers van Het Nationale Ballet

Hij heeft er twee jaar om moeten zeuren, maar uiteindelijk kreeg tango-veteraan Wouter Brave tien dansers van Het Nationale Ballet voor een programma in het Holland Festival....

HET IS TOT hem gekomen tijdens de afwas. 'Ik had kort daarvoor een Tangosextet zien spelen, was er opnieuw door gegrepen. Ik zag het voor me, een geïntegreerd concept; tango en ballet. Al snel zijn toen, in 1995, de besprekingen met Het Nationale Ballet begonnen.'

Wouter Brave propt een broodje naar binnen en probeert tegelijkertijd te roken en te praten. Hij is geagiteerd. Net een telefoongesprek met de bank gehad. Stelde allemaal impertinente eisen. En om welk bedrag gaat het nou eigenlijk. 'Laten we een verhaal over banken maken.'

Het gaat over tango. Sinds begin jaren tachtig de spil waar zijn leven om draait. Zo ongeveer. Hij raakte in de ban na de Academie (Moderne Dans), reisde naar Argentinië, maakte vervolgens naam op de Boulevard of Broken Dreams en met de Tangodrome op de Parade, stichtte de Tangoschool Amsterdam.

Nu heeft hij voor het eerst een grotere productie. Hij haalt het programmaboekje erbij: Tango Palace en Het Holland Festival i.s.m. Het Nationale Ballet & Koninklijk Theater Carré presenteren: El Arte del Tango.

Tango Palace - lees: Wouter Brave - is verantwoordelijk voor de artistieke leiding en de choreografie. Hij moppert over eindeloos getouwtrek: Het Holland Festival was afhoudend, Het Nationale Ballet ook, tango had 'geen prioriteit'. Logge instituten, die lijden aan de arrogantie van de macht.

Uiteindelijk kreeg hij tien dansers van Het Nationale Ballet. Hij trok het tangopaar Claudia Codega en Esteban Moreno aan. En hij wilde nog een koppel uit Argentinië, maar dat ging op het laatste moment niet door. Zodat Brave zelf optreedt met zijn vaste danspartner Babette Anhalt.

El Arte del Tango bestaat uit vier delen, elk van ongeveer een half uur. Deze opzet moet het publiek de kans bieden zich te kunnen inleven in de afzonderlijke delen die de tango vormen: de lyriek, de muziek en de dans. Woensdag wordt voor het eerst met het hele gezelschap gerepeteerd, tot nu toe hebben ze alleen apart geoefend. Brave heeft ook voor het eerst een bus gehuurd. 'Het lijkt wel een schoolreisje.'

Op het podium in de Rijswijkse schouwburg staan Nanette Currie en Juan Tajes, de uitdragers van de lyriek. Beiden zijn tangoveteranen als Brave zelf, hij kent ze goed. Achter de zangers heeft het Sexteto Canyengue plaats genomen, men werkt aan wat een spetterende finale moet worden. Aan Currie en Tajes zal het niet liggen. Met overgave storten zij zich op de kolkende, golvende, briesende teksten, geboren in de volkswijken van Buenos Aires en Montevideo.

Problemen geven vooralsnog de technische details, en zo nu en dan onduidelijkheid over de positie van de artiesten, die dan weer door een te snel voortbewogen podium op de hielen worden gezeten, dan weer de verkeerde coulissen kiezen om af te gaan. 'Over dat punt moeten we het nog hebben', roept de choreograaf onvermoeibaar.

'Ik maak grove schetsen', legt hij uit, 'ik ben niet zo goed in het uittellen van de passen. De dansers weten dat, ze nemen me dat uit handen.' Het gaat er deze dag vooral om de overgangen tussen de vier delen (lyriek, ballet, concert en tango) soepel te laten verlopen. Dat is nog niet aan de orde geweest en dinsdag is de première al in Carré. 'Hier sta ik, en wat nu?' roept Tajes na de laatste noot van zijn Balada para mi muerte. Even is het stil. 'Val dood neer', luidt de suggestie uit het gezelschap.

Tajes' Balada markeert het einde van het lyrische deel, de dansers van Het Nationale Ballet komen op. Voor hen creëerde Brave een vrije interpretatie, geënt op het bewegingsidioom van de tango, gecombineerd met details van klassiek ballet. Het gaat nog wat aarzelend, de bandoneóns van het sextet zetten soms iets langzamer in dan tijdens de afzonderlijke repetities. 'Don't walk away like you're lovers in the park', roept Brave een paartje na dat stevig gearmd het podium verlaat.

De tango moet 'sec' zijn, zegt Brave. Sec, zoals Claudia en Esteban hem keer op keer vertolken; bewegen zonder te overdrijven, met strakke gezichten en tegelijkertijd een onnavolgbare emotionele intensiteit. Gespeend ook van overbodige effecten, zoals Tajes de choreograaf probeert duidelijk te maken - dus zonder de rook die het podium een authentiek Argentijns café-aanzien moet geven, maar die dansers en muzikanten adem en zicht beneemt. 'Oké, oké, we doen het zonder rook.'

Op de achtergrond daalt langzaam een beeld van nachtelijk Buenos Aires neer, de stad waar de tango, de muziek en de dans, ontstond in achterbuurten en bordelen. Pugliese werd er geboren, de meester die de muziek naar deze eeuw heeft getild; de dichter Borges kwam er vandaan, die schreef:

Ik hoor de echo van de tango's weerklinken

(...) tango's, die ik heb zien dansen op straat.

In een moment, dat opborrelt en zich losmaakt,

zonder voorheen of later en dat, tegen alle vergeten in,

de smaak heeft van wat is verloren,

wat is verloren en wat is teruggevonden.

In de akkoorden klinkt die wereld van vroeger;

die andere binnenplaats, dat terrasje waar iedereen samenkomt. (...)

Deze vlaag, de tango, deze duivelskunst,

trotseert de jaren van zwoegen.

De paus vond de tango te obsceen en hij verbood de dans in de jaren twintig. Werd hij niet in omhelzing gedanst, 'abrazado'? Om aanverwante redenen is de tango in Nederland nog steeds niet volledig doorgebroken, denkt Brave. 'We zijn niet zo'n lichamelijk volk. De man wordt al snel gezien als degene die zich boven op de vrouw werpt, en de vrouw is de hoer.'

Terwijl juist in de landen van herkomst er een duidelijke code is: op de dansvloer kan tussen het paar van alles gebeuren, maar daarbuiten niets. En: 'Wat de tango met je doet, van je eist, is dat je staat voor je eigen kracht en schoonheid, dat is niet erg Nederlands.'

Brave is ermee opgehouden als tango-missionaris door Nederland te razen. Op z'n veertigste keek hij eens terug, voelde zich eindelijk zelfverzekerd genoeg om te gaan zeuren om deze productie, maar nu, 43 jaar oud, wil hij ook andere dingen aanpakken. Hij denkt aan dans op muziek van Jimmi Hendrix, hij denkt ook aan een musical.

Toch komt hij steeds weer terug op de tango. Ratelt: 'Het is de totale weergave van het leven van mensen, een complete uiting daarvan. Rock 'n roll is in vergelijking een moment. De tango is complexer, hij smeedt harmonie tussen controle en overgave, tussen vulgariteit en aristocratie, kun je dat zo zeggen? Tussen de hogere geest en de onderbuik, dan. Niks ballroomclichés, niks Latin lover, roos tussen de tanden.' In de woorden van een van Brave's fameuze voorgangers: 'Tango gaat over alles wat zich tussen man en vrouw afspeelt. Over huwelijk en verleiding, over de liefde bedrijven en de afwas.'

El Arte del Tango, 3 en 4 juni in Carré. Tournee in november.

Meer over