Nieuws voor nop

Internet heeft persbureau ANP het afgelopen decennium ingrijpend veranderd: meer nieuws, meer klanten. Maar de prijzen dalen en de concurrentie is fel.

Als de vraag naar een product explosief groeit, maar de afnemers willen er steeds minder voor betalen, gaat het dan goed of slecht met de leverancier van dat product? Bij het ANP, al 77 jaar leverancier van het product nieuws, gaat het goed. Tenminste, dat vinden algemeen directeur Erik van Gruijthuijsen en Marcel van Lingen, per oktober hoofdredacteur.

Wie het nieuws rond het Algemeen Nederlands Persbureau de afgelopen jaren heeft gevolgd, zou zomaar het idee kunnen hebben het in zwaar weer verkeert, dat de macht van de nieuwskoning tanende is.

Het persbureau zag zich de afgelopen jaren genoodzaakt personeel te ontslaan en afdelingen op te doeken. Ook verloor het een aantal grote klanten: het Financieele Dagblad besloot in 2009 dat de krant geen persbureau meer nodig had om aan nieuws te komen, Metro, NRC Handelsblad en nrc.next zwichtten dit jaar voor de concurrent: het in 2000 opgerichte Novum.

Decennialang was een abonnement op het ANP voor nieuwsmedia zo vanzelfsprekend als een lepel bij een bord soep, maar dat is aan het veranderen. De dienstverlening zou te duur zijn en te weinig flexibel. Exacte prijzen wil het bedrijf niet prijsgeven, maar Van Gruijthuijsen verzekert dat de prijzen nu een stuk lager zijn dan die van vijf jaar geleden.

De kranten die zijn aangesloten bij de Persgroep (het AD, Trouw en de Volkskrant), betalen samen zo'n 2 miljoen per jaar voor nieuws en foto's van het ANP. Dat is 10 tot 30 procent meer dan ze zouden betalen voor het nieuws van concurrent Novum.

Dat het vlaggeschip van de Nederlandse persbureaus in deze roerige tijden niet kapseist, is te danken aan de buitenboordmotor. Sinds vijf jaar heeft het ANP naast de nieuwstak een business-tak. Dit bedrijfsonderdeel levert op aanvraag digitale knipselkranten voor bedrijven en overheidsinstellingen. Daarnaast is er Capital, vanaf dit najaar ANP-in-Opdracht, dat voor commerciële partijen journalistieke foto- en videoproducties maakt.

Zo is er een filmpje over de voordelen van de Ampera, de eerste semi-elektrische auto van Opel, met Carice van Houten. En er is een video over Canadezen die zich in het Holland Heineken House te goed doen aan bitterballen. Aan dat laatste voegt Van Gruijthuijsen voor de zekerheid 'echt waar' toe.

Kan dat zomaar? Dat het Algemeen Nederlands Persbureau, in veler ogen een autoriteit in objectiviteit, door de voordeur nieuwsberichten de wereld instuurt en door een zijdeur reclamefilmpjes?

Het moet wel, vindt de directie. De omzetten dalen, en er is niet de verwachting dat nieuws de komende tijd nog winstgevend zal worden. Misschien is het een kwestie van veranderende tijdgeest, past het in de tendens dat journalistiek en commercie elkaar minder bijten.

'Vroeger was alles anders.' Een open deur, weet ook Van Gruijthuijsen, maar het is wel waar. Het ANP was een kantoor waar journalisten stukjes tikten en fotografen hun foto's ontwikkelden. In die tijd werkte een verslaggever de hele dag aan een nieuwsbericht. Als het af was liet hij het per verzenden telex naar de geabonneerde kranten, radiostations en televisiezenders. Wat die ermee hadden gedaan, hoorde of las hij de volgende morgen.

Het ANP was toen een stichting, eigendom van de Nederlandse kranten. Het was het enige landelijke, onafhankelijke persbureau. Het was de tijd van de vijf sonore piepjes, gevolgd door een gedragen bariton die de 'radionieuwsdienst, verzorgd door het ANP' aankondigde.

'Vroeger' duurde tot precies tien jaar geleden. In 2001 werd ANP een zelfstandig bedrijf. Vier jaar geleden verkochten de kranten hun laatste belangen in het bedrijf en sinds twee jaar zijn alle aandelen in handen zijn van V-Ventures, onderdeel van Vereniging Veronica. Het verschil in werktempo tussen toen en nu is vergelijkbaar met het snelheidsverschil tussen een snorfiets en een Maserati. Na het verschijnen van een nieuwsbericht volgt meestal een serie updates. Het ANP garandeert zijn klanten minimaal 350 newsfeeds per dag en 1.200 nationale en internationale foto's.

Dat er het afgelopen decennium meer is veranderd is dan in de zes voorgaande, heeft drie nauw verweven oorzaken: concurrentie, crisis bij de kranten en internet, dat het afgelopen decennium een volledig nieuwe invulling heeft gegeven aan het begrip nieuws.

Het web is zowel een vloek als een zegen voor het ANP. Met het ontstaan van onlinenieuwsmedia is het aantal afnemers geëxplodeerd. Het bedrijf levert per dag 40 procent meer berichten dan vier jaar geleden. Was het ANP vroeger vooral producent van grondstoffen en halffabricaten, nu levert het veel meer eindproducten: websites nemen nieuwsberichten en video's en graphics integraal over. Het gaat dus niet alleen meer om het maken van nieuws, ook om het verpakken ervan.

Maar internet is ook een bedreiging, vooral voor de fotoredactie, waarop flink is bezuinigd. 'Iedereen die denkt dat hij een beetje kan fotograferen, flikkert alles maar op het net, vooral in sport en entertainment zijn er nu bureautjes die op de helft van onze prijs gaan zitten.' Van Gruijthuijsen ziet het met lede ogen aan.

Internet leidt ook tot overschrijverij. Begin dit jaar richtte het ANP een meldpunt voor plagiaat op. 'Schreven wij dat de keeper van PSV een hersenschudding heeft, is dat bericht binnen twintig minuten gekopieerd naar veertig illegale websites. Wat moet ik eraan doen? Welke wapens heb ik?'

Maar verreweg de hardste klap is indirect. Halverwege de jaren nul raakten de dagbladen in een diepe crisis: oplages kelderden en het werven van nieuwe abonnees leek onbegonnen werk. Voor het nieuws waren er gratis kranten en nu.nl.

Bij de grote bezuinigingen die volgden, werden ook de contracten met het ANP tegen het licht gehouden. Te duur, vonden de hoofdredacties unaniem. En ook: te inflexibel. Het ANP bood totaalpakketten met binnenlands- en buitenlands nieuws en foto's. Een abonnement op een beperkte selectie van ANP-nieuws was nauwelijks mogelijk.

De kritische houding van de kranten was het gevolg van beschikbaar vergelijkingsmateriaal. Met Novum had het ANP voor het eerst in zijn bestaan een serieuze concurrent gekregen. Novum was brutaal en viste in vijvers waar het ANP zijn netten nog nauwelijks had uitgezet, zoals entertainment.

'Dat we goedkoper zijn, is vanaf het begin bewust geweest', zegt Novum-directeur Bram Bloemberg. 'Niet alleen om het ANP te slim af te zijn, maar ook omdat blijkt dat het kan. We zijn soms minder lang van stof dan het ANP, omdat we uitgaan van eigen verantwoordelijkheid. Wij leveren de grondstoffen, maar wel de gewenste grondstoffen. We gaan in gesprek met onze klanten. In plaats van alleen te zenden, proberen uit te vinden waar behoefte aan is. We gaan mee met de flow.'

Novum wordt in journalistieke kringen beschouwd als onzorgvuldiger, onvollediger en trager dan het ANP. Maar zolang Novum goedkoper is, lijkt dat geen probleem. De prijs is de succesfactor van het bedrijf. 'Dat wij overstapten op Novum was in de eerste plaats een geldkwestie', zegt Hans Nijenhuis, directeur van NRC Media. 'We kwamen er in de onderhandelingen met ANP niet uit.' Door Novum is de destijds verwende monopolist ANP met een schok wakker geworden, beseft de directie. Gruijthuijsen: 'In zekere zin zijn we blij dat Novum er is. Wij moeten scherper aan de wind varen, ons elke dag bewijzen aan onze klanten. Dat is goed nieuws, omdat het tot een beter product leidt.'

Dat internet het instituut persbureau overbodig zou maken, zoals pessimisten op het dieptepunt van de krantencrisis dachten, daarvoor zijn ze bij het ANP nooit bang geweest. Het rapport Het Persbureau in Perspectief, in 2009 geschreven in opdracht van Het Stimuleringsfonds voor de Pers, bevestigt het bestaansrecht van het persbureau. Een van de conclusies is dat de nieuwsstroom zo onoverzichtelijk groot is geworden, dat selectie door een persbureau nog meer van belang is dan voorheen.

En de kans is groot dat het ANP die rol blijft vervullen, zegt communicatiedeskundige Karianne Vermaas, een van de auteurs van het rapport. 'Daarvoor zal het ANP nog wel verder moeten veranderen. Het is van oudsher niet het meest efficiënte bedrijf en ook niet het creatiefste, al proberen ze dat de laatste jaren te verbeteren. Novum luistert nog altijd beter naar klanten.'

Ergens zou het wel goed zijn als het ANP 'zou omvallen', denkt Vermaas. Om twee redenen: omdat media zullen beseffen wat ze missen, maar ook omdat dit wellicht zou leiden tot nieuwe, creatieve oplossingen. 'Waarschijnlijk zou er iets soortgelijks ontstaan, al is het de vraag of en hoeveel klanten in de toekomst bereid zijn voor nieuws te betalen.'

Omvallen is wel het laatste wat Marcel van Lingen, nieuwe hoofdredacteur, van plan is. En kiezen tussen grondstoffen en maatwerk wil hij ook niet. 'We moeten onze kwaliteit handhaven, het volume opschroeven en de foutmarge naar beneden brengen. En meer creativiteit, ook dat is nodig.'

Van Lingen is van mening dat het ANP dit alles alleen kan waarmaken met goede journalisten in dienst. Niet alleen met jonkies of een leger goedkope freelancers, zoals bij Novum. Van Lingen: 'Door de beste te blijven, kun je opkomende persbureaus op een fatsoenlijke manier wegspelen.'

Een groeiende opbrengst in de business-tak moet dat mogelijk maken. Deze genereert nu 35 procent van de omzet. Van Gruijthuijsen wil dat dit aandeel groeit tot minstens de helft.

Van Gruijthuijsen denkt dat verstrengeling van journalistieke onafhankelijkheid en commerciële belangen voorkomen kan worden met 'Chinese muren tussen de redactie en de business-afdeling'. En, verzekert Gruijthuijsen, het business-gedeelte blijft hoe dan ook ondergeschikt aan het oorspronkelijke doel van het ANP. 'Wat wij schrijven is waar, dat is ons bestaansrecht.'

Firma knip&plak.com

'Schreven wij dat de keeper van PSV een hersenschudding heeft, is dat bericht binnen twintig minuten gekopieerd naar veertig illegale websites. Wat moet ik eraan doen? Welke wapens heb ik?' Algemeen directeur Erik van Gruijthuijsen van het ANP ziet zich door internet vaak geconfronteerd met plagiaat.

undefined

Meer over