Nieuws over Montessori 'koude douche'

Het bericht dat de onderwijshervormster Maria Montessori innige banden onderhield met het Italiaanse fascisme is in het Montessori-onderwijs hard aangekomen....

'Ik ben erg geschrokken en werd er vanochtend al door ouders op aangesproken', zegt directeur R. van Haren van de Montessori-school Oosterhout in Brabant. 'Als dit allemaal waar blijkt te zijn, zullen we ons als school moeten bezinnen of we nog langer Montessori willen heten.'

'Eerst komen we in het nieuws omdat we niet in staat zouden zijn behoorlijke resultaten te behalen met ons onderwijs, en nu dit weer', verzucht F. Renz, directeur van de 14de Montessorischool in Amsterdam. Renz had 'zijdelings' wel eens vernomen dat Montessori iets met het fascisme te maken had, maar dacht dat daar uiteindelijk niets van waar was. 'Dit komt als een koude douche; ik vind het redelijk schokkend.'

Van Haren benadrukt dat hij tijdens zijn Montessori-opleiding in de jaren tachtig nooit iets heeft gehoord over de fascistische sympathieën van de Italiaanse onderwijspionier. 'Ik wist niet beter of ze had zich gedistantieerd van het fascisme en was om die reden Italië ontvlucht.' Hij kan zich nauwelijks voorstellen dat de fascistische ideologie iets van doen heeft met de dagelijkse schoolpraktijk. 'Voor mij staat Montessori voor pacifisme en tolerantie.'

De Amsterdamse hoogleraar G. Heyting is minder geschrokken van de onthullingen. 'In kringen van historici wordt Montessori beschouwd als een pragmatische dame, die heel handig in de bestaande maatschappelijke context haar ideeën wist te verkopen.'

Volgens Heyting heeft de Maastrichtse historica M. Schwegman begin dit jaar in een biografie over Maria Montessori ook al gewezen op haar dubieuze connecties met het regime-Mussolini. Heyting vindt dat er nog steeds geen reden is Montessori-onderwijs te gaan wantrouwen.

'Er is geen enkel inhoudelijk verband tussen het fascistische gedachtegoed en de Montessori-pedagogiek.'

P. Moedt, directeur van het Montessori College Oost in Amsterdam, reageert laconiek. 'Nieuws, wát nieuws? Ik heb al eerder gelezen dat mevrouw Montessori dergelijke contacten onderhield.'

Hij vindt dat er bovendien een wezenlijk verschil is met bijvoorbeeld de pedagogische ideeën van Rudolf Steiner, grondlegger van de Vrije Scholen. 'Ik wil niks over die scholen zeggen, maar bij Steiner zat rassenleer nog in de methode, bij Montessori is daar geen sprake van.'

De Groningse hoogleraar pedagogiek J. Dekker beaamt dat verschil. 'Ik denk dat Maria Montessori fout zat, maar er is geen enkele reden voor ouders om te denken dat ze hun kind naar een foute school sturen, als ze het op een Montessori-school doen. Met de Montessori-methode kun je alle kanten op.'

Heyting verwacht dat er een debat zal komen in Montessori-kringen, maar zou het betreuren als er een hetze ontstaat tegen een 'op zichzelf zeer gewaardeerde tak van het Nederlandse onderwijs'.

In Oosterhout wacht ook directeur Van Haren de verdere discussie af. 'Ik verwacht een duidelijk standpunt van onze nationale vereniging.'

Maar de Nederlandse Montessori Vereniging (NMV) en de Association Montessori International (de erven Montessori) houden zich onbereikbaar voor commentaar. 'Het is jammer dat ze zich zo geforceerd opstellen', zegt Heyting.

Meer over