Bellen metAvinash Bhikhie

‘Nieuwe verkiezingen is een scenario waarmee steeds meer rekening wordt gehouden’

Informateur Johan Remkes eist woensdag een doorbraak in de formatie, maar zo optimistisch als de VVD’er begon aan de klus, zo wanhopig oogt hij nu. Komen de partijen er nog uit? We bellen met politiek verslaggever Avinash Bhikhie.

Informateur Johan Remkes (VVD) staat de pers te woord bij de Stadhouderskamer op het Binnenhof. Beeld ANP
Informateur Johan Remkes (VVD) staat de pers te woord bij de Stadhouderskamer op het Binnenhof.Beeld ANP

Voor het weekend op landgoed De Zwaluwenberg, anderhalve week geleden, was Remkes nog optimistisch over het vooruitzicht van een coalitie. Hoeveel van dat vertrouwen is nog over?

‘Dat ging toen nog over een minderheidskabinet. Remkes heeft maandag geconcludeerd dat die optie van tafel moet. Volgens VVD en CDA komt dat door de halsstarrigheid van D66, waarvan vanaf het begin al duidelijk is dat zij een minderheidskabinet niet zien zitten.

‘Anderzijds hoor je vanuit D66 dat de andere twee er ook helemaal niet op zitten te wachten. Ze hebben gezien wat er bij de Algemene Politieke Beschouwingen gebeurde; als de PVV op bepaalde thema’s met links meestemt, halen moties als het verhogen van de vennootschapsbelasting ineens een meerderheid. Dat is geen best vooruitzicht voor VVD en CDA.

‘Toen Remkes zag dat een minderheidskabinet niet ging lukken, zijn alle logische opties nog een keer onderzocht: een doorstart van de huidige coalitie, eventueel dan toch met GroenLinks en de PvdA. Maar al die pogingen strandden, waardoor Remkes dinsdag met een, in zijn woorden, ‘creatieve oplossing’ kwam: een extraparlementair kabinet.’

Creatief kun je het noemen, het laatste extraparlementaire kabinet dateert van de periode 1973-1977. Hoe moeten we deze woorden van Remkes zien?

‘De algehele consensus bij partijen is dat dit een ultieme poging is om de formatie te redden. Bij GroenLinks wordt zelfs gesproken van een wanhoopsoffensief. De conclusie is dat de partijen op geen enkele manier dichter tot elkaar zijn gekomen, en uit wanhoop nu maar een beroep wordt gedaan op iedereen die ook maar een beetje middenpartij is. Remkes rekent ook fracties als SGP, Volt en de fractie-Den Haan mee, die voorheen niet als serieuze coalitieopties werden gezien. Het stickertje heet misschien extraparlementair, maar het is eigenlijk een laatste poging om tot een meerderheidskabinet te komen.

‘Extraparlementair betekent dat buitenstaanders van andere partijen zich bij een kabinet kunnen voegen. Die minister kan het beleid dan vormgeven zoals hij dat wil. GroenLinks en de PvdA zien dat niet zitten. Waarom zouden zij een Jeroen Dijsselbloem of Paul Rosenmöller leveren aan een kabinet, als zij als partijen niet goed genoeg worden gevonden om samen de inhoudelijke gesprekken aan te gaan? Dat is voor hen op geen enkele manier een aantrekkelijke optie.

‘Je bent dan met één hand oppositie aan het voeren, terwijl het niet jouw beleid is. Er wordt gewezen naar Martin van Rijn, die vorig jaar tijdelijk plaatsnam als minister van Medische Zorg. Die kreeg toestemming van Lodewijk Asscher, maar wel met een heel duidelijk mandaat: jij zit daar niet als lid van de PvdA. Bovendien was het echt het hoogtepunt van de coronacrisis, er was een minister nodig die gelijk kon functioneren op het ministerie. Op een gegeven moment heeft de PvdA dan ook gezegd: het heeft nu lang genoeg geduurd, wij trekken Van Rijn terug.’

Wat maakt woensdag een belangrijke dag in de formatie?

‘Het lijkt erop dat de partijen conclusies gaan trekken. Dat betekent: of er komt een meerderheid aan zetels, in welke vorm dan ook, die eindelijk inhoudelijke gesprekken met elkaar gaat voeren, of men accepteert dat het niet gaat lukken. Dat zou een nieuwe gang naar de stembus inluiden. Steeds meer partijen beginnen dat als een reële optie te zien.’

Dat is wel heel snel gegaan, toch? Anderhalve week geleden achtte bijna iedereen dat nog onmogelijk.

‘Iedereen zegt ook dat het een totale blamage, een schande zou zijn. En of het de formatie makkelijker maakt, is nog maar de vraag. Als je nu kijkt naar de peilingen, lijkt het erop dat de marge die de middenpartijen hebben nog krapper wordt. Nu hebben VVD, D66, CDA, GroenLinks, PvdA en ChristenUnie samen 94 zetels. Wie weet zijn dat er na nieuwe verkiezingen nog 80. Dan zit je in de situatie dat ze niet anders kunnen dan samenwerken.’

Wie van de middenpartijen heeft iets te winnen bij nieuwe verkiezingen?

‘Niemand. Maar zolang ze niet over hun schaduw heen stappen, is er geen andere optie meer. Het is een scenario waarmee steeds meer rekening wordt gehouden.’

Meer over