Nieuwe tijd

Europa na de crisis, volgens kunstenaar Joep van Lieshout: stammenstrijd en quiche gemaakt van insecten.

De Hagioscoop, het nieuwste bouwsel van Joep van Lieshout, is alles wat een mens nodig heeft om te overleven. Het in de vorm van een kruis opgetrokken kunststof huis maakt deel uit van zijn nieuwste openluchttentoonstelling, opgetrokken in het Brabantse land rond Heeswijk-Dinther. De Hagioscoop biedt een bed, een keuken, een werkplaats en een dierenverblijf met schaap en ezel. In het midden hangt een Francis Baconachtige vleesklompvariatie op de Venus van Willendorf, oersymbool van vruchtbaarheid.

Het Fred Flintstonehuis past in de reeks mobile homes en capsules die Van Lieshout sinds jaar en dag maakt; selfsupporting units waarin het vrijheidsgezinde individu met zijn rug naar de overbevolkte en overgereguleerde samenleving zijn eigen goddelijke gang kan gaan. Alleen biedt de Hagioscoop met zijn veelheid aan ramen voor het eerst idyllisch uitzicht op de omgeving. Dit is niet het onderkomen van een einzelgänger, maar van de Nieuwe Boer, de Agricolus Novus, en onderdeel van een kleine boerengemeenschap.

Het boerendorp heeft ook een plaggenhut annex tempel, een café annex insectenbroedkas, een kanon en een wapenwerkplaats. Zelfs een kruisweg met zelfgemaakte sculpturen hoort erbij. Waarbij de vraag opdoemt: is deze openluchttentoonstelling een terugblik naar het jaar nul of een vooruitblik naar het jaar 3000?

Van Lieshout is niet alleen een van de bekendste kunstenaars van Nederland. Hij is, met zijn Atelier Van Lieshout, ook waanzinnig productief. Gigantische tentoonstellingen had hij de afgelopen jaren, van een anarchistische vrijstaat in de Rotterdamse haven, met eigen wapens, slachterijen en geld, tot de immense hellestad twee jaar geleden in de Rotterdamse onderzeebootloods. Doorgaans is zijn werk een mengeling van kwajongensachtige bravoure en aan fetisjisme grenzende provocatie. Steeds ontstaat een actuele, absurdistische maatschappijkritiek.

Zo is de buitententoonstelling Agricola Novus een monument voor het uitstervende beroep van boer en voor het door landbouwpolitiek en Europese regelgeving getergde boerenbedrijf. Voortdurend zijn er subtiele referenties aan het woelige verleden. Het religieuze karakter van het dorp - de tempel en de kruisweg - verwijst naar het katholicisme, dat hier nog niet zo lang geleden aan de basis lag van landbouwcoöperaties die voorspoed brachten. De afgodsbeelden van koe en varken brengen de ellende van elkaar eindeloos opvolgende epidemieën in herinnering.

De kruisweg zelf slingert door de littekens van het dertien hectare grote land: honderd jaar geleden boerenbedrijf, recentelijk megavarkensstal, nu noodgedwongen nieuw natuurgebied, met een wei en een bos van dertigduizend bomen.

Het samenspel met de omgeving geeft Van Lieshouts werk een onvermoede, melancholische kracht. Het is een monument voor en eerbetoon aan de Nederlandse boer. En daarnaast laat de nederzetting ook zien waartoe de huidige financiële perikelen kunnen leiden.

Want als de eurozone uit elkaar valt, als de armoe en de verschillen toenemen, dan is het inderdaad goed denkbaar dat het verleden toekomst wordt en de samenleving in stamverbanden uiteen valt. Fraai toont Agricola\ Novus het bijbehorende hellende vlak en de gemengde gevoelens: het vrije leven dicht bij de natuur met idyllisch fluitende vogels, maar ook het geweld dat ter verdediging van have en goed zal losbarsten.

Het goede nieuws: dit boerendorp is slechts een opmaat naar de megaboerderij die Van Lieshout in gedachten heeft voor Brabant Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Mits Brabant zijn concurrenten Almere, Leeuwarden, Maastricht, Utrecht en Den Haag verslaat.

**** Agricola Novus, Dertien hectare/Atelier Van Lieshout, Meerstraat 22, Heeswijk-Dinther, t/m 17 juni, gratis toegankelijk. dertienhectare.nl

Het nieuwe vlees

Net als de Britse shockartkunstenaar Damien Hirst heeft het Nederlandse enfant terrible Joep van Lieshout het insect ontdekt. Waar Hirst duizenden vliegen bij wijze van memento mori (gedenk te sterven) elektrocuteert, becommentarieert Van Lieshout in zijn Insect Experimental Breeder (2012) de overconsumptie. De gekweekte maden worden met zonne-energie geconserveerd, om ze in quiches op te dienen aan bezoekers van de buitententoonstelling Agricola Novus. Bij Van Lieshout zijn insecten het nieuwe vlees: eiwitrijk en milieuvriendelijk te produceren.

undefined

Meer over