Nieuwe raadsels in de zaak-Koch

Deze week zijn de regiezittingen van het hoger beroep in de zaak-Koch. De enorme fraudezaak is omgeven door raadsels. Wat was de rol van de Rabobank, het OM en het hoofd toezicht van de Pensioen- en Verzekeringskamer?...

De vonissen in de zaak-Koch, in de late zomer van 2003, betekenden een uiterst welkome overwinning voor het Openbaar Ministerie. Het OM snakte naar een veroordeling in een grote financi fraudezaak, zeker na de grotendeels mislukte Clickfonds-affaire, en de vergeefse pogingen om handel met voorkennis aan te pakken.

De zaak-Koch was een ideale mogelijkheid om daadkracht te tonen: talloze gedupeerden, er was veel geld weg (zeker 100 miljoen euro), er waren verdachten en zelfs echte daders.

De meer dan 200 kilo zware Duitser Elmar Koch bediende zich bij de massale oplichterij van een aloude variant op het piramidespel. Als vermogensbeheerder verkocht Koch beleggingscertificaten met enorme rendementen. En in eerste instantie toonde hij zich het financi genie waar hij zich voor uitgaf. Hij betaalde namelijk netjes grote bedragen terug aan de beleggers.

Die uitbetalingen financierde hij uit de inleg van nieuwe klanten, die massaal af kwamen op verhalen van (toen nog) tevreden investeerders.In de loop van 1999 barstte de bom. Koch bleek het geld helemaal niet belegd te hebben, en honderden Limburgers en Brabanders onder wie burgemeesters, maar ook autohandelaren met veel zwart geld waren hun geld kwijt.

Er moesten koppen rollen, en dat lukte het OM wonderwel. Koch werd bij verstek veroordeeld tot vier jaar cel, en zijn vermeende Nederlandse handlangers tot respectievelijk 3,5 en 1,5 jaar onvoorwaardelijk. Dat Koch nog nooit de Nederlandse cel van binnen heeft gezien, was daarbij een schoonheidsfoutje. Koch is namelijk haftunfg: te zwaar om opgesloten te te worden.

Nu het hoger beroep in de zaak-Koch in zicht komt, beginnen de verschillende partijen die zijdelings bij de oplichting betrokken waren, zich ongemakkelijk te voelen. Want er resteren de nodige vragen. Wie waren er naast Koch op de hoogte van de zwendel? En hoe hard is de zaak die het Openbaar Ministerie heeft?

Het OM en de Fiod 'Mijn vertrouwen in de rechtstaat is volkomen verdwenen', zegt een van de voormalige secretaresses van Koch. 'Ik was in feite de koffiejuffrouw op zijn kantoor, met een baantje van 20 uur in de week, totdat in 1999 de Belgische justitie binnenviel. Koch zou een oplichter zijn, en zijn personeel ook. Later ben ik nog drie keer door de Nederlandse Fiod verhoord. Ik heb eerlijk verteld hoe het er bij Koch aan toe ging. Daarna hoorde ik jaren niets meer. Ik ging ervan uit dat dat het dan was.'

'Begin oktober 2002 viel er opeens een bericht van het Openbaar Ministerie in de bus. Een acceptgiro met daarop een schikkingsvoorstel voor 40 duizend euro. Met geld van mijn moeder heb ik toen een advocaat in de hand genomen. Want betalen staat gelijk aan schuld bekennen, en bovendien heb ik als alleenstaande moeder geen cent.'

'Eind oktober werd ik gebeld door Karin Jansen, de officier van justitie. Zij belde met een smoesje, en zette mij vervolgens onder druk. Ik kon maar beter schikken, want anders werd het allemaal nog veel erger. Natuurlijk ging ik niet in op deze intimidatie. Bij de rechter ben ik vervolgens voorwaardelijk veroordeeld. Ik moet nu 150 duizend euro ophoesten.'

De veroordeelde secretaresse is niet de enige die de rol van het Openbaar Ministerie in twijfel trekt. Ook verzekeringsadviseur Eric van Velzen, na Koch de zwaarst gestrafte in deze zaak, hekelt het OM. 'Ik voel mij volledig verkeerd behandeld. Natuurlijk zal elke veroordeelde dat zeggen. Maar ik zal dat ook aantonen in het hoger beroep. Want er zijn echt onvoorstelbare fouten gemaakt.'Rabobank Als de secretaresse, Van Velzen, en de andere veroordeelden gelijk hebben, dan is flinke blikschade te voorzien voor het OM. Herziening van de vonnissen in hoger beroep betekent namelijk groot gezichtsverlies. Maar er zijn meer partijen die op eieren lopen.

Zo zijn er hardnekkige geruchten dat de (inmiddels opgedoekte) Rabobank in het dorpje Grevenbicht in Zuid-Limburg, waar Koch een rekening had lopen, nauw betrokken was bij de oplichtingspraktijken van de Duitser. Verschillende veroordeelden en opgelichte klanten wijzen in ieder geval naar deze Rabobank, die hen verteld zou hebben dat Koch een betrouwbare vermogensadviseur was.

De Rabobank ontkent echter. 'Wij hebben nooit geweten dat Koch ons als referentie gebruikte', zegt een woordvoerder van de bank. 'En over verdachte transacties op de rekening van Koch kunnen wij niets zeggen. Ons valt niets te verwijten.'

Het rekeningoverzicht van Koch, dat in bezit is van de Volkskrant, toont in ieder geval dat Koch nogal wild bankierde bij het Rabo-kantoor. Zo wisselde de Duitser enorme hoeveelheden Duitse marken, en nam hij contant bedragen op van meer dan 1 miljoen gulden. Geld dat vlak daarvoor door geeresseerde beleggers naar Koch was overgemaakt. Allerminst gedrag dus, dat bij een gewone rekeninghouder past.

Toezichthouder Niet alleen de Bourgondisch bankierende Rabobank, en de assertieve officier van justitie moeten zich druk maken om het naderende hoger beroep. Ook Jaap Turkesteen, directeur toezichtsuitvoering bij de Pensioen-en Verzekeringskamer (PVK), zal het beroep argwanend volgen.

Turkesteen is namelijk nauwer bij Koch betrokken dan hij als toezichthouder op de integriteit van pensioenfondsen en verzekeraars zou willen. Accountant Turkesteen was in een niet eens zo grijs verleden zakenpartner van de Duitser. Koch investeerde midden jaren negentig namelijk zeker een miljoen gulden in TopAdvies, een keten van tussenpersonen waar Turkesteen directeur en aandeelhouder was.

Turkesteen die nu niet wil reageren op de affaire liet vorig jaar weten dat hij indertijd niet op de hoogte was van de dubieuze activiteiten van Koch. Zijn huidige werkgever, de PVK, zegt goed naar het verleden van Turkesteen gekeken te hebben, en geen enkele reden te zien voor amok.

Maar echt trots zal niemand zijn op de door Turkesteen en Koch broederlijk ondertekende TopAdvies-contracten, in bezit van de Volkskrant. Temeer daar verschillende TopAdvies-adviseurs ook opduiken op de lijst van veroordeelden in deze mega-zaak.

Meer over