Nieuwe Nederlandse ambassade in Warschau

Een oud paleisje herbouwen is leuk, maar Nederland heeft liever een eigen uitstraling in het buitenland. Na de ambassade van Rem Koolhaas in Berlijn werd in Warschau gekozen voor Erick van Egeraats EEA....

Het hek, dat is het meest opvallend, of beter gezegd het minst opvallend, aan de nieuwe Nederlandse ambassade in Warschau. Als een klimop groeien de groen metalen stengels en bladeren ervan weelderig tegen de voorgevel op. Geen metershoge muren met rollen prikkeldraad erboven zoals bij de Chinese overburen of de Spanjaarden ernaast. Die ambassade ligt, amper zichtbaar vanaf de straat, als een onneembare vesting achter een dikke betonnen wal.

Je kunt het kitsch vinden, dat fantasieplanten-hek in turqoise-groen, maar het is wel een speels en simpel antwoord op de strenge veiligheidseisen die aan een ambassade worden gesteld. De 'begroeiing' geeft de ambassade bovendien een vriendelijk en uitnodigend karakter. Of 'transparant', 'open' en 'vrij', zoals Wouter Lok, tijdelijk zaakgelastigde in Warschau, zegt. Precies zoals Nederland zichzelf graag ziet. En dat er dan op het gebied van de veiligheid wat aanpassingen moeten worden gedaan (kogelvrij glas is inmiddels geplaatst) vindt men in Warschau niet zo gek.

Nederland bouwt een naam op als eigenaar van prestigieuze visitekaartjes in het buitenland. Voor de ambassade in Berlijn werd het Rem Koolhaas, voor het nieuwe onderkomen in Warschau is Erick van Egeraat associated Architects (EEA) gekozen. Het gebouw dat al sinds december in gebruik is, wordt oktober aanstaande officieel geopend door staatssecretaris Nicolaan Buitenlandse Zaken.

Veel mensen zijn er niet van doordrongen, en dus herhaalt Wouter Lok, het nog maar eens: Nederland is voorzitter van de EU, Polen hoort nu bij de EU en is zelfs een van de grootste lidstaten, het land ligt even dicht bij Nederland als Zuid-Frankrijk, en de Nederlanders hebben een hechte en historische handelsband met Polen. 'Twee van de drie schepen die in de Gouden Eeuw aankwamen in de haven van Gdansk waren afkomstig uit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.' Tel op: het negatieve Oostblok-imago dat Polen helaas nog altijd heeft in Nederland. Plus het beeld van Nederland (euthanasie, homohuwelijk en drugsbeleid) dat het niet altijd even goed doet bij de katholieke conservatieven in Polen. En zie daar de noodzaak van een zo'n nieuw gebouw.

Voor Van Egeraat die graag met opbollende gevels (stadhuis Alphen a/d Rijn, popodium Mezz in Breda) of schots en scheve muren (ING-gebouw Boedapest) werkt, is de ambassade plus residentie van de ambassadeur een relatief strak ontwerp. Het grondplan van de ambassade laat, op een kleine uitbouw aan de tuinkant na, een rechthoek zien. Voor, zij- en achtergevel worden overheerst door horizontale en verticale lijnen, en zijn als mozaen opgebouwd uit blokken van glaspanelen, bedrukt en onbedrukt, rechthoekige raampartijen en blokken groenig natuursteen.

Het gebouw van drie verdiepingen en een ondergrondse garage heeft een bescheiden omvang. Vanuit de binnenplaats leidt een glazen deur naar de consulaire afdeling, de balie waar je een nieuw paspoort kunt aanvragen. Een, chiquere en zwaardere, deur ernaast geeft toegang tot de offici ontvangsthal voor de hoge gasten. Publiek en privomein zijn in het hele ontwerp niet alleen onderscheiden door materiaalkeuze (glas versus beton). Het zijn subtiel gescheiden circuits. Zo is een meanderend watertje de scheidslijn tussen de tuin van de ambassade en de privuin van de ambassadeur, horend bij de naastgelegen residentie die met meer beton weer een veel geslotener indruk maakt.

De indeling van het gebouw is functioneel en flexibel. De ontvangsthal kan kleiner en groter worden gemaakt door middel van klapdeuren, die, als ze open staan, mooi tegen de muur wegvallen. De drie vergaderzalen op de eerste verdieping zijn met een paar schuifdeurbewegingen in royale ruimte te veranderen. 'Zeker nu Nederland voorzitter is, is het fijn dat je met alle lidstaten aan een tafel kunt zitten', zegt Lok niet zonder trots. Op de tweede en derde verdieping bevinden zich de kantoren aan weerszijden van een centrale open ruimte die wordt verlicht door een matglazen dak. Sommige werkkamers zijn alleen te bereiken via een loopbruggetje.

Het ambassadegebouw is nog het best te vergelijken met een charmante gastheer. Een fijne sfeer cren, dat kan Van Egeraat. De afwisseling aan natuurlijke materialen, de overvloed aan licht, en vooral de aandacht voor detail - dat is Van Egeraat ten voeten uit. Hij maakt er geen geheim van: hij 'wil gewoon mooie dingen maken'. Architectuur is in zijn ogen een kwestie van smaak. Het draait om vorm, uiterlijk en dus om detaillering.

Eigenlijk zou je dit gebouw kunnen zien als een optelsom van van die 'mooie', esthetische details. De toegangsdeur van golvend hout leeft als een echte boom, de natuurstenen vloer loopt van de binnenplaats door tot in het gebouw, ja zelfs tot in de lift. De glazen bibliotheek bovenin het gebouw is een sereen altaar. Lelijke verwarmingsbuizen en koelsystemen zijn weggewerkt in de wanden. Daar waar foto's aan de muur hangen, springt het beton een beetje terug, als een fotolijst. En overal zijn spleetjes: tussen de stenen op vloer en muur, de glasplaten van de balustrade, tot en met de keukenkastjes en de wandkasten in de werkkamers die als ze dicht zijn eenzelfde voeg laten zien.

Buiten gaat het transparante gebouw met het opgehoogde gazon (eronder ligt de garage) en de natuurlijke kleurschakering onopvallend op in de omgeving, het Lazienski Park. In het park, een van de vele groene plekken van Warschau op een paar kilometer ten zuidoosten van het oude centrum, hebben de laatste jaren, met steun van de plaatselijke overheid, meer en meer ambassade hun plek gevonden.

Voor Nederland was de keuze voor nieuwbouw was snel gemaakt. Lok: 'De Belgen hebben een tijd geleden in het centrum een oud paleis herbouwd, zoals zoveel gebouwen in Warschau die in de oorlog zijn verwoest maar waarvan de oorspronkelijke bouwtekeningen nog wel bewaard gebleven waren. Het voordeel van zo'n oud gebouw is dat je centraler gelegen bent; hier in de buurt is niet veel, van winkels en eetgelegenheden. Maar het nadeel is dat je geen eigen uitstraling hebt.'

De Fransen zijn hun bestaande gebouw aan het renoveren. De Spanjaarden en Japanners hebben nog niet zo lang een nieuw gebouw betrokken, en ook de Canadezen en de Duitsers zijn aan het bouwen.

'Nu Polen bij Europa hoort, hebben veel ambassades dubbel zoveel werknemers gekregen', zegt Lok. 'Voor de omwenteling in 1989 was er Nederlandse afgevaardigde die handel en economie, nu de grootste afdeling, erbij deed. Een heleboel afdelingen bestonden nog niet. Nu heeft de ambassade een staf van meer dan veertig mensen.'

De Nederlandse ambassade in Warschau wordt 1 oktober geopend door staatssecretaris Nicolaan Europese Zaken.

Meer over