AnalyseNieuwe Burgemeester Den Haag

Nieuwe Haagse burgemeester moet direct op scherp staan

Den Haag krijgt donderdag een nieuwe burgemeester. Hij of zij moet een beschadigde stad weer in het gareel krijgen, liefst door charme en daadkracht. ‘Een schaap met zeven poten, acht mag ook.’ 

Een skater voor het stadhuis van Den Haag, bijgenaamd het IJspaleis.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

In Theater Diligentia kiezen de 45 Haagse raadsleden donderdagavond vertrouwelijk én coronaproof een nieuwe burgemeester. Er zal eindelijk weer applaus klinken aan het Lange Voorhout, maar veel te lachen valt er niet in de pleisterplaats voor cabaret en stand-up comedy. Daarvoor heeft Den Haag de afgelopen anderhalf jaar te veel averij opgelopen.

De sollicitanten - vier vrouwen, negentien mannen, tussen de 23 en 63 jaar – zullen het allemaal de revue hebben laten passeren bij het schrijven van hun brief. De Nieuwjaarsnacht van 2019 met de vonkenregen boven Scheveningen. Het vertrek van wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui op verdenking van ambtelijke corruptie, omkoping en schending van het ambtsgeheim. De aftocht van burgemeester Pauline Krikke na een vernietigend rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de vreugdevuren.

Intussen heeft haar opvolger, Johan Remkes, als waarnemer in zeven maanden meer meegemaakt dan menig burgemeester in een complete ambtsperiode. Het leger moest het boerenprotest helpen intomen, demonstraties rond Zwarte Piet leidden tot geweld, Duindorp en Scheveningen stonden op scherp na het verbieden van de vreugdevuren. De corona-uitbraak zette alles op z’n kop - tot en met de gemeentefinanciën.

Botte omgangsvormen

En dan is er de onstuimige gemeenteraad met vijftien fracties waar zelfs de voormalige vicepremier niet altijd greep op krijgt. In zijn ‘overpeinzingen onder de kerstboom’ waste Remkes de raadsleden de oren over gebrekkige integriteit, oeverloze debatten en botte omgangsvormen. ‘Tijdens vergaderingen kan er geen ruimte zijn voor belediging en op sociale media, richting ambtenaren of burgers ook niet’, schreef hij.

Het zal de kandidaat-burgemeester evenmin zijn ontgaan dat begin mei een topambtenaar van de dienst Stedelijke Ontwikkeling werd ontslagen. Volgens Remkes was de man ‘niet transparant’ rond de bouw van cultuurcomplex Amare. Richard de Mos, van coöperatieve wethouder inmiddels weer oppositieleider in de vechtstand, deed dinsdag aangifte tegen de betreffende ambtenaar én het college. Zelf wacht hij overigens nog steeds op vervolgstappen van het Openbaar Ministerie.

Naast integriteit moet, in tijden van corona, de openbare orde en veiligheid topprioriteit van de nieuwe burgemeester zijn. Hij of zij wordt tevens voorzitter van de Veiligheidsregio Haaglanden. De stad heeft, kortom, een zwaargewicht nodig. ‘Type burgemeester van een andere grote stad of politiecommissaris’, stelt John Bijl, directeur van het Periklesinstituut dat politici coacht en gemeenteraden begeleidt in het verbeteren van het debat en het politieke proces. ‘Dat is de sheriffzijde van het vak.’

Geen inwerktijd

De nieuwe burgemeester moet dus vanaf dag één (1 juli) op scherp staan. Juist nu kan Den Haag zich geen relatieve nieuweling veroorloven, aldus John Bijl. ‘Inwerktijd is er domweg niet. Toen Aboutaleb in 2008 burgemeester van Rotterdam werd, had hij als staatssecretaris en wethouder vooral een sociaal profiel. Hij moest hard knokken met de openbare veiligheid, denk aan de strandrellen van 2009 in Hoek van Holland.’

Maar naast ‘daadkrachtig, vasthoudend en crisisbestendig’ (aldus de profielschets) moet de nieuwe Haagse burgemeester ook de stad weer zien te verbroederen. ‘Den Haag zoekt een boegbeeld met passie voor onze stad’, aldus de schets. ‘Onze burgemeester is een democraat in hart en nieren en stijgt boven de partijen en de waan van de dag uit.’ John Bijl vat de profielschets samen: ‘We zoeken een schaap met zeven poten. Acht mag ook.’ 

Ons kent ons’-circuit

Er is de laatste tijd in Den Haag veel gelekt uit vertrouwelijke bijeenkomsten, maar over de burgemeesterskandidaten is niets bekend. Alleen van twee kandidaten die zelf hun kandidatuur publiek hadden gemaakt: Richard de Mos, die het ‘bizar’ noemde dat ‘wij als vrije en bekwame burgers nog steeds geen enkele invloed hebben op wie die functie bekleedt’ en Bert Blase, waarnemend burgemeester van Heerhugowaard, die al jaren pleit voor een radicale hervorming van het politieke bestel. Ze zagen in hun afwijzing het bewijs dat het ‘ons-kent-ons circuit’ in stand moet worden gehouden.

Er zijn twee kandidaten in de race. Een zevenkoppige vertrouwenscommissie van de gemeenteraad legt ze donderdagavond voor aan de andere raadsleden, met voorkeur voor één van de twee namen. Directeur John Bijl van het Periklesinstituut heeft alvast een welgemeend advies aan de opvolger van Krikke en Remkes. ‘Ik hoop dat de nieuwe burgemeester in staat is om ook richting te vragen aan de gemeenteraad: wat willen jullie nou? Want de Haagse raad is niet alleen gepolariseerd, maar ook nog eens stronteigenwijs.’

 Pauline Krikke: ‘Het is een meiske’ 

‘Het is een meiske!’, klonk het opgetogen toen Pauline Krikke (VVD) begin 2017 werd gepresenteerd. Later lekte uit dat de gemeenteraad vooral opgelucht was dat er geen man en geen PvdA’er was benoemd. Ook minister Ronald Plasterk en staatssecretaris Martin van Rijn hadden gesolliciteerd.

Over Den Haag zei Krikke in de Volkskrant: ‘Ik hou van de tak-tak-tak-humor. Mensen wisselen spitsvondigheden uit, ook richting de burgemeester. In de humor zit altijd een boodschap die ik in mijn oren knoop. En ze schrikken niet als ik iets directs terug zeg.’

Oud-burgemeester van Den Haag Pauline Krikke.Beeld Phil Nijhuis

Johan Remkes: ‘Toevallige passant’ 

Johan Remkes moet zorgdragen voor ‘rust, reinheid en regelmaat, om het zo maar te zeggen’, zei de commissaris van de koning, Jaap Smit. Hij hoopte dat Remkes tot na de zomer zou blijven, maar Remkes wil per 1 juli weg.

‘Een waarnemend burgemeester is een betrekkelijk toevallige passant in wie de stad niet in de eerste plaats in investeert’, aldus Remkes. ‘Je hebt zelf ook niet de neiging om veel in de stad te investeren. Die notie moet iedereen op zijn netvlies hebben. Het gaat niet om mij, maar om de stad en het bestuur van de stad.’

Burgemeester Johan Remkes. Beeld ANP
Meer over