Nieuwe geldverdeling dreigt groei ensemblecultuur de das om te doen Ensembles en fonds schrikken zich een hoedje

Gaat het echt zo uitstekend met de nieuwe muziek en de ensembles die haar uitvoeren? Het rijk betaalt ervoor - zo lijkt het....

ROLAND DE BEER

Van onze verslaggever

Roland de Beer

AMSTERDAM

Fantastisch gaat het met de ensembles in Nederland. Componisten van wereldfaam hebben de Nederlandse ensemblecultuur al jaren in de peiling, en componeren voor het Asko, het Schönberg Ensemble, het Nieuw Ensemble, het Nederlands Blazers Ensemble en de Slagwerkgroep Den Haag.

Naast dirigenten als De Leeuw en Spanjaard zijn er chefs d'orchestre als Chailly en Knussen die optreden met het Asko en het Schönberg Ensemble. Steeds vaker zijn Nederlandse groepen te horen in Parijs, Berlijn, Turijn en andere grote Europese centra.

In Amsterdam bundelen de gezelschappen hun programma's in series genaamd Proms - dit seizoen 26 concerten in Paradiso. Buiten de Randstad hebben ze terrein gewonnen in steden als Maastricht, Nijmegen, Leeuwarden, en kleinere plaatsen als Gouda en Dordrecht. Dit onder meer door de educatieve en publicitaire ondersteuning van een eigen samenwerkingsverband, Stichting Proms geheten. Dit stichtinkje biedt zaaldirecties concertseries aan, geeft een programmablad uit, en houdt cursussen, niet zelden in samenwerking met locale organisaties. Het heeft in verschillende regiocentra tot een groei van het publiek geleid.

Allerminst fantastisch zijn de honoraria van de musici. In onwaardige verhouding tot de ontwikkelingen aan het kosmopolitische en binnenlandse front staan ook de condities in hun repetitielokalen.

Wel weet een aantal gezelschappen zich verzekerd van een kleine meerjarige rijkssubsidie, van twee ton per jaar voor de Slagwerkgroep Den Haag tot een miljoen voor het Schönberg Ensemble. In de plannen van OCW-staatssecretaris Nuis maakt de hele sector financieel pas op de plaats. En in de Amsterdamse cultuurnota van wethouder Bakker gloort het perspectief van een centrum aan de IJ-oever.

Tot zover lijken de zaken redelijk in balans. Maar de schijn bedriegt. Er wordt geen pas op de plaats gemaakt, maar teruggestapt. De regionale hoofdsteden staat, wat de ensembles betreft, een terugval te wachten naar een situatie van gezelschappen die afzonderlijk de boer op gaan. Zonder programmacoördinatie, en zonder activiteiten in de sfeer van educatie en publiekswerving. De stichting Proms die zich daarvoor verantwoordelijk hield, wordt in januari opgeheven.

Zelfs de basis Amsterdam is niet meer zo safe and sound. De serie Proms in Paradiso staat ter discussie. Een vergadering van het Amsterdamse Fonds voor de Kunst werd onlangs opgeschrikt door de melding van een Asko-woordvoerder, dat het binnenkort wel gedaan zou kunnen zijn met de Proms in Paradiso, omdat de financiële ondergrond wankelt. Dit in weerwil van de extra miljoenen die B en W voor de cultuur willen uittrekken.

Een zwart scenario werd geschetst, waarin straks een nieuwe zaal aan de IJ-oever staat (bezoekers-streefgetal: 80 duizend per jaar), die het moet doen zonder de ensembles die de Amsterdamse traditie hebben opgebouwd.

De crux is de nieuwe verdeling van de geldstromen van gemeente en rijksoverheid via de Fondsen. Dit zijn de (zelfstandige) stichtingen die geld krijgen voor het financieren van losse projecten, en daarmee de overheden van een chronische migraine ontdoen.

Het Fonds voor de Podiumkunsten heeft zijn ondersteuning van de stichting Proms gestaakt, omdat het fonds een initiatief niet kan blijven financieren. Ook de steun van het Prins Bernhardfonds is gestopt.

De fondsen zijn geen instandhouders. Zo is de Amsterdamse 'projectenpot' onder de verantwoordelijkheid geraakt van het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Ook dit fonds wil niet 'structureel' financieren, laat staan 'elke keer dezelfde'. 'De praktijk laat zien, dat in 80 procent van de projectsubsidies sprake is van een verkapte structurele subsidie', wordt streng opgemerkt in het beleidsplan.

Volgens Joël Bons, artistiek leider van het Nieuw Ensemble, zijn de ensembles zich 'rotgeschrokken'. Smeekbeden bij de gemeente om een vervangende, inderdaad 'structurele' financiële regeling hebben tot niets geleid.

Ook het Amsterdams Fonds voor de Kunst is geschrokken. Secretaris Martine Fransman: 'Er is een probleem, dat signaleren we allemaal.' Maar het alarm is volgens haar 'geen loos alarm'. 'De wethouder zegt ''amme nooit niet, ga maar terug naar het Fonds''. Maar daar is het fonds niet voor.'

In Maastricht schrikt Sjef Tilly, muziekprogrammeur van het Theater aan het Vrijthof, zich een hoedje als hij hoort dat het gedaan is met de stichting Proms. De belangstelling voor nieuwe muziek aan het Vrijthof en op het Intro-podium is volgens Tilly toegenomen, 'tot zo'n 400 voor de best lopende programma's'. 'We hebben die Proms hard nodig, met die concertreeksen en die pakken informatie. Wij kunnen dat zelf niet aan.'

Volgens zakelijk leider Henriëtte Post van het Asko is het de vraag wat het rijk met de 'spreiding' wil: 'Nuis heeft de subsidie-aanvraag voor de Proms-activiteiten in de regio niet toegekend, maar eist wel dat de ensembles 40 procent van hun optredens buiten de Randstad geven. We dreigen in een sfeer te belanden waarin we weer van de ene frustratie in de andere rollen.'

Johan Dorrestein van het Blazers Ensemble meent dat ook Amsterdam slachtoffer dreigt te worden van een 'toppunt van domheid': 'Er wordt een zaal gebouwd waarvoor over vier jaar geen muzikale infrastructuur meer is.' Bons acht het 'de beste manier om de ensembles naar het buitenland te jagen'.

Het inkomstenbeeld van de ensembles - hun activiteiten worden voor gemiddeld slechts 40 procent gesubsidieerd - lijkt de keuze tussen Enschede (uitkoopsom vierduizend gulden) en centra als Parijs en Turijn (tot tienmaal zoveel) te vereenvoudigen. Maar, zegt Bons: 'Van Nuis moeten we naar Enschede en we wíllen ook.'

Volgens Jan Wolff, initiatiefnemer van het toekomstige muziekcentrum aan het IJ, zijn er 'adertjes gesprongen in die fijnvertakte financiële ondersteuning. Die Proms moeten niet voor hun succes worden gestraft.'

Meer over